Mendelssohn: Felix Mendelssohn-Bartholdy – kompozytor, geniusz muzyczny

3

Felix Mendelssohn Bartholdy, urodzony 3 lutego 1809 roku, był jednym z najwybitniejszych niemieckich kompozytorów, pianistów i dyrygentów epoki romantyzmu. Jego muzyka, charakteryzująca się wyrafinowaną melodyką i mistrzostwem formy, pozostaje żywa i ceniona do dziś. Na dzień dzisiejszy, kompozytor miałby 215 lat. Pochodził z prominentnej rodziny żydowskiej, której korzenie sięgały słynnego filozofa Mosesa Mendelssohna, co stanowiło ważny element jego tożsamości, mimo późniejszego przejścia na chrześcijaństwo. Jego niezwykły talent muzyczny ujawnił się już we wczesnym dzieciństwie, a kariera nabrała tempa dzięki przełomowemu wykonaniu „Pasji według św. Mateusza” Bacha w 1829 roku, które zapoczątkowało renesans twórczości tego kompozytora w całej Europie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 215 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Cecylia Jeanrenaud
• Dzieci: 5
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Przywrócenie światu twórczości Johanna Sebastiana Bacha, stworzenie ikonicznych dzieł romantycznych

Podstawowe informacje o Felixie Mendelssohnie

Pełne nazwisko i tożsamość

Artysta, którego pełne nazwisko brzmiało Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, zapisał się w historii muzyki i powszechnej świadomości głównie jako Felix Mendelssohn. Ta skrócona forma stała się powszechnie rozpoznawalna, choć jego pełne imiona odzwierciedlają bogactwo jego dziedzictwa i tożsamości.

Data i miejsce urodzenia

Felix Mendelssohn urodził się 3 lutego 1809 roku w Hamburgu. Miasto to, w tamtym czasie posiadające status niezależnego miasta-państwa, stanowiło kolebkę dla wielu wybitnych postaci epoki, a dla młodego kompozytora było pierwszym etapem życia, zanim jego losy skierowały się ku Berlinowi.

Data i wiek w chwili śmierci

Zmarł bardzo młodo, 4 listopada 1847 roku w Lipsku, mając zaledwie 38 lat. Jego przedwczesne odejście było wynikiem pogorszenia stanu zdrowia po serii udarów, co stanowi tragiczną stratę dla świata muzyki. **Śmierć w wieku 38 lat przerwała karierę jednego z najzdolniejszych synów epoki romantyzmu w szczytowym momencie jego twórczej potęgi.**

Pochodzenie i zmiana nazwiska

Felix Mendelssohn wywodził się z prominentnej rodziny niemieckich Żydów. Jego dziadkiem był słynny filozof Moses Mendelssohn, postać o wielkim znaczeniu dla oświecenia. Człon „Bartholdy” został dodany do nazwiska za sugestią wuja, Abrahama Mendelssohna, który pragnął, aby rodzina odcięła się od tradycji żydowskich na rzecz chrześcijaństwa, co odzwierciedla złożoność jego tożsamości kulturowej i religijnej.

Życie prywatne i rodzinne Felixa Mendelssohna

Relacja z ojcem i kwestia wiary

Ojciec Felixa, Abraham Mendelssohn, był znanym bankierem, który wyrzekł się judaizmu jeszcze przed narodzinami syna. Felix został ochrzczony w wieku siedmiu lat w obrządku reformowanym, co było zgodne z dążeniami rodziny do asymilacji. Ten aspekt życia kompozytora ukazuje jego wychowanie w środowisku, które ewoluowało pod wpływem zmieniających się realiów społecznych i kulturowych epoki.

Wyjątkowa więź z siostrą Fanny

Felix miał troje rodzeństwa, jednak to ze starszą siostrą Fanny łączyła go najsilniejsza więź muzyczna. Fanny była równie utalentowaną kompozytorką, jednak ze względu na ówczesne konwenanse i ograniczenia narzucane kobietom, część jej utworów publikowano pod nazwiskiem Felixa. **Ta bliska relacja i wspólna pasja do muzyki stanowiły ważny element jego życia osobistego i artystycznego.**

Ucieczka z Hamburga do Berlina

W 1811 roku rodzina Mendelssohnów musiała uciekać z Hamburga do Berlina w przebraniu. Powodem był strach przed francuskimi represjami, gdyż bank Mendelssohnów brał udział w łamaniu blokady kontynentalnej nałożonej przez Napoleona. To traumatyczne wydarzenie z wczesnego dzieciństwa z pewnością wpłynęło na kształtowanie się jego wrażliwości i doświadczeń życiowych.

Intelektualne środowisko dorastania

Mendelssohn wychowywał się w niezwykle stymulującym otoczeniu. W salonie prowadzonym przez jego rodziców w Berlinie bywali najwybitniejsi intelektualiści epoki, tacy jak bracia Wilhelm i Alexander von Humboldt. To środowisko sprzyjało wszechstronnemu rozwojowi młodego Felixa, poszerzając jego horyzonty poza samą muzykę i kształtując jego głębokie zrozumienie sztuki i kultury.

Kariera i edukacja muzyczna Felixa Mendelssohna

Genialne dziecko i wczesna edukacja

Felix Mendelssohn był uznawany za cudowne dziecko. Jego talent był tak wielki, że gdy w 1824 roku uczył się u wirtuoza Ignaza Moschelesa, ten przyznał, że właściwie nie ma już czego uczyć młodego Felixa, co świadczy o jego niezwykłym rozwoju i biegłości już w młodym wieku. **Już jako nastolatek jego kompozytorskie wizje były na tyle dojrzałe, że jego nauczyciele widzieli w nim przyszłego mistrza.**

Studia u Carla Friedricha Zeltera

Od 1819 roku Mendelssohn studiował kontrapunkt i kompozycję u Carla Friedricha Zeltera. Te studia miały kluczowy wpływ na jego konserwatywny gust muzyczny i fascynację tradycją barokową, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszych kompozycjach. Zelter był surowym, lecz cenionym pedagogiem, który ukształtował solidne fundamenty warsztatu kompozytorskiego młodego artysty.

Debiut i wczesne kompozycje

Pierwszy publiczny koncert Felix Mendelssohn zagrał w wieku zaledwie 9 lat. Jako nastolatek napisał 13 symfonii smyczkowych, które były wykonywane przez prywatną orkiestrę w domu jego zamożnych rodziców. Te wczesne kompozycje, choć nie tak znane jak jego późniejsze dzieła, świadczą o jego niezwykłej płodności twórczej i wczesnym opanowaniu formy symfonicznej. Pokazują one również, jak bardzo jego rodzina wspierała jego rozwój artystyczny.

Przełomowy rok 1829 i Bach

W wieku zaledwie 20 lat, w 1829 roku, Felix Mendelssohn zorganizował i poprowadził w Berlinie wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Bacha. **To wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości tego kompozytora w całej Europie, przywracając jego muzykę z zapomnienia.** Mendelssohn, dzięki swojej inicjatywie i intuicji, stał się kluczową postacią w przywracaniu światu arcydzieł muzyki dawnej, co podkreśla jego znaczenie nie tylko jako kompozytora, ale także jako interpretatora i propagatora.

Twórczość muzyczna Felixa Mendelssohna

Najsłynniejsze dzieła orkiestrowe

Do najbardziej rozpoznawalnych kompozycji Felixa Mendelssohna należą jego symfonie: IV „Włoska” oraz III „Szkocka”. Równie ceniona jest jego uwertura „Hebrydy”, znana również jako „Grota Fingala”. Te dzieła orkiestrowe charakteryzują się bogactwem orkiestracji, melodyjnością i umiejętnością malowania dźwiękiem krajobrazów i nastrojów, co czyni je stałym elementem repertuaru światowych orkiestr.

Marsz Weselny

Felix Mendelssohn jest autorem jednego z najpopularniejszych utworów granych na ślubach na całym świecie – „Marsza Weselnego”. Stanowi on część muzyki do „Snu nocy letniej” Szekspira, a jego radosny i uroczysty charakter sprawił, że stał się on nieodłącznym atrybutem ceremonii zaślubin, rozpoznawalnym przez miliony ludzi na całym świecie, niezależnie od ich znajomości muzyki klasycznej.

Innowacja w gatunku uwertury

W wieku 17 lat Felix Mendelssohn skomponował uwerturę do „Snu nocy letniej”, która jest uznawana za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej. Było to samodzielne dzieło przywołujące literackie tematy, które zyskało niezależny byt koncertowy, wyznaczając nowe ścieżki rozwoju tego gatunku. Ta kompozycja już w młodym wieku pokazała jego innowacyjność i umiejętność przekładania literatury na język muzyki.

Twórczość fortepianowa i „Pieśni bez słów”

Najbardziej znanym wkładem Felixa Mendelssohna w literaturę fortepianową jest cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte). Te krótkie, liryczne utwory na fortepian, charakteryzujące się subtelnością i głębią emocjonalną, stały się symbolem jego indywidualnego stylu. **Są one dostępne dla szerokiej publiczności, a ich melodyjność i kameralny charakter sprawiają, że są chętnie wykonywane przez pianistów na całym świecie.**

Działalność jako dyrygent i pedagog

Poza działalnością kompozytorską, Felix Mendelssohn był aktywnym dyrygentem i pedagogiem. Założył Konserwatorium Lipskie, które stało się bastionem konserwatywnego podejścia do muzyki i kształciło kolejne pokolenia muzyków. Jego wpływ na kształtowanie niemieckiej szkoły muzycznej był znaczący, a jego praca pedagogiczna przyczyniła się do utrzymania wysokiego poziomu wykonawczego i teoretycznego w muzyce klasycznej.

Osiągnięcia i dziedzictwo Felixa Mendelssohna

Uznanie w oczach Goethego

W 1821 roku 12-letni Felix Mendelssohn został przedstawiony Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Poeta był tak zachwycony młodym artystą, że porównał go do młodego Mozarta, twierdząc, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. **To niezwykłe uznanie ze strony jednego z największych niemieckich pisarzy podkreślało wyjątkowość talentu młodego kompozytora i jego potencjał do osiągnięcia wielkości.**

Sukcesy w Wielkiej Brytanii

Felix Mendelssohn odwiedził Wielką Brytanię aż dziesięć razy, stając się tam niezwykle popularną postacią. To tam odbyły się premiery wielu jego najważniejszych dzieł, w tym III Symfonii „Szkockiej” i „Hebrydów”. Brytyjska publiczność entuzjastycznie przyjęła jego muzykę, co przyczyniło się do jego międzynarodowej sławy i umocniło jego pozycję jako jednego z czołowych kompozytorów swoich czasów.

Reewaluacja po latach zapomnienia

Choć pod koniec XIX wieku muzyka Felixa Mendelssohna była deprecjonowana ze względu na narastający antysemityzm, czego przykładem były ataki Richarda Wagnera, współcześnie jest on uznawany za jednego z najoryginalniejszych kompozytorów romantyzmu. **Jego twórczość, charakteryzująca się klarownością formy, mistrzostwem warsztatowym i głęboką emocjonalnością, odzyskała należne jej miejsce w kanonie muzyki klasycznej, a jego dzieła są cenione za ich piękno i ponadczasowość.**

Ciekawostki z życia Felixa Mendelssohna

Wszechstronne wykształcenie

Poza muzyką, Felix Mendelssohn studiował sztukę, literaturę, języki i filozofię. W 1825 roku przetłumaczył komedię Terencjusza, co pozwoliło mu zakwalifikować się na studia na Uniwersytecie Berlińskim. Ta wszechstronność intelektualna z pewnością wzbogaciła jego perspektywę artystyczną i wpłynęła na głębię jego kompozycji, łącząc różne dziedziny wiedzy i sztuki.

Studia u Hegla

W latach 1826–1829 Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli tamtego czasu, m.in. słuchał estetyki u Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Kontakt z filozofią i teoriami estetycznymi tego okresu z pewnością wpłynął na jego rozumienie sztuki i jej roli w społeczeństwie, kształtując jego światopogląd i artystyczne przekonania.

Pomyłka z „Sonatą Wielkanocną”

Przez lata „Sonata Wielkanocna” była błędnie przypisywana Felixowi Mendelssohnowi. Dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że autorką tego dzieła była w rzeczywistości jego siostra, Fanny. Ta pomyłka świadczy o tym, jak bardzo talent siostry był niedoceniany i jak często był mylony lub przypisywany słynniejszemu bratu, co pokazuje trudności, z jakimi mierzyły się kobiety-artystki w tamtych czasach.

Relacja z własnym pochodzeniem

Po sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Bacha, Felix Mendelssohn zauważył z ironią: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”. **Ten komentarz odzwierciedla jego złożone relacje z własnym pochodzeniem i świadomość paradoksu sytuacji, w której on sam, jako osoba o żydowskich korzeniach, stał się kluczową postacią w odrodzeniu monumentalnego dzieła religijnego chrześcijaństwa.**

Najważniejsze kompozycje Felixa Mendelssohna

Twórczość Felixa Mendelssohna obejmuje szeroki wachlarz gatunków. Do jego najbardziej znanych dzieł należą:

• Symfonie: IV „Włoska” oraz III „Szkocka”
• Uwertury: „Hebrydy” (Grota Fingala), uwertura do „Snu nocy letniej”
• Muzyka do „Snu nocy letniej” Szekspira, zawierająca słynny „Marsz Weselny”
• Cykl „Pieśni bez słów” na fortepian
• 13 symfonii smyczkowych (komponowanych jako nastolatek)

Podróże i wpływy

Felix Mendelssohn odbył liczne podróże, które znacząco wpłynęły na jego twórczość. Szczególnie ważny był jego pobyt w Wielkiej Brytanii, którą odwiedził dziesięć razy. To właśnie tam wiele jego dzieł miało swoje premiery, a jego muzyka zdobyła ogromną popularność. Te podróże nie tylko poszerzały jego horyzonty, ale także dostarczały inspiracji do tworzenia dzieł takich jak „Szkocka” czy „Włoska” symfonia.

Felix Mendelssohn Bartholdy pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci muzyki romantycznej. Jego niezrównany talent kompozytorski, mistrzostwo pianistyczne i wizjonerska działalność dyrygencka, a także kluczowa rola w odrodzeniu twórczości Bacha, zapewniły mu miejsce w panteonie muzycznych geniuszy. Mimo przedwczesnej śmierci, jego bogate dziedzictwo, obejmujące dzieła symfoniczne, kameralne i fortepianowe, wciąż inspiruje i porusza słuchaczy na całym świecie, świadcząc o ponadczasowej wartości jego sztuki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn