Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwy związek z Elizabeth Taylor

2

Richard Burton, urodzony 10 listopada 1925 roku w Walii, jako Richard Walter Jenkins Jr., był jednym z najwybitniejszych brytyjskich aktorów XX wieku, cenionym za swój charakterystyczny, głęboki baryton i potężne kreacje sceniczne i ekranowe. Jego życie, naznaczone zarówno spektakularnymi sukcesami, jak i burzliwymi wydarzeniami osobistymi, w tym dwukrotnym małżeństwem z Elizabeth Taylor, uczyniło go ikoną kultury popularnej. Mimo że zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat, jego dziedzictwo jako aktora i jego wpływ na świat sztuki pozostają niezatarte.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 1984 roku miał 58 lat.
• Żona/Mąż: Był żonaty pięciokrotnie, w tym dwukrotnie z Elizabeth Taylor.
• Dzieci: Miał troje dzieci, w tym aktorkę Kate Burton.
• Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia, ceniony za role szekspirowskie i filmowe, mimo braku Oscara.

Richard Burton: Ikona Ekranu i Sceny

Dane Osobowe i Pochodzenie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, urodził się 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen, w Walii. Jego charakterystyczny, melodyjny baryton stał się jego znakiem rozpoznawczym, pozwalając na kreowanie potężnych ról aktorskich, które do dziś są wspominane z podziwem. W wieku 18 lat, oficjalnie zmienił swoje nazwisko na „Burton” poprzez akt prawny, przyjmując nazwisko swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona. Burton zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat w miejscowości Céligny w Szwajcarii.

Wykształcenie i Wczesne Zainteresowania

Jako młody chłopak, przed rozpoczęciem kariery aktorskiej, Richard rozważał różne ścieżki życiowe, w tym karierę boksera lub duchownego. Jego edukacja nabrała tempa, gdy rozpoczął studia w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim, korzystając ze specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez RAF. Wpływ Philipa Burtona na jego rozwój był znaczący; nauczyciel ten nie tylko uczył go dykcji poprzez intensywne ćwiczenia na świeżym powietrzu, ale również próbował adoptować Richarda. Niestety, adopcja nie doszła do skutku z powodu niewielkiej różnicy wieku – Philip Burton był o 20 dni za młody, by spełnić wymóg bycia 21 lat starszym od adoptowanego.

Rodzina i Życie Prywatne Richarda Burtona

Dzieciństwo w Wielodzietnej Rodzinie Górniczej

Richard Burton był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, oraz Edith Maude Jenkins. Wczesne dzieciństwo Richarda naznaczone było tragedią – stracił matkę w wieku zaledwie dwóch lat. Edith zmarła na skutek infekcji poporodowych, a Richard przypisywał jej śmierć zaniedbaniom higienicznym. Po śmierci matki, opiekę nad młodym Richardem przejęła jego starsza siostra Cecilia, nazywana „Cis”, którą traktował jak prawdziwą matkę. Relacja z ojcem, zwanym „Daddy Ni”, była skomplikowana; był on alkoholikiem, pijącym „dwanaście pint dziennie”, oraz hazardzistą, który często znikał na całe tygodnie. Dzieciństwo w biednym, robotniczym środowisku Port Talbot mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy.

Małżeństwa i Związki

Pierwsze Małżeństwo: Sybil Williams

Pierwszą żoną Richarda Burtona była Sybil Williams, którą poślubił 5 lutego 1949 roku. Ich małżeństwo trwało do 1963 roku, kiedy to para rozwiodła się. Główną przyczyną rozpadu związku był burzliwy romans Burtona z Elizabeth Taylor, który zdominował nagłówki gazet i stał się jednym z najszerzej komentowanych wydarzeń towarzyskich tamtych lat.

Burzliwy Związek z Elizabeth Taylor

Relacja Richarda Burtona z Elizabeth Taylor to historia pełna pasji, dramatów i medialnego zainteresowania. Para była dwukrotnie żonata: po raz pierwszy od 1964 do 1974 roku, a następnie ponownie od 1975 do 1976 roku. Ich związek, często opisywany jako „burton and taylor”, był wzorem dla współczesnej kultury celebrytów, podsycając zainteresowanie tabloidów. Ich wspólne życie, pełne zarówno chwil uniesień, jak i gwałtownych kłótni, było tematem niezliczonych artykułów i plotek.

Późniejsze Małżeństwa

Po rozwodzie z Elizabeth Taylor, Richard Burton poślubił Suzy Miller. Jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą pozostawał w związku aż do śmierci. Mimo burzliwego życia osobistego, Burton miał troje dzieci, w tym córkę Kate Burton, która podążyła śladami ojca i również została aktorką.

Kariera Zawodowa Richarda Burtona

Początki Aktorskie i Debbiut na West Endzie

Droga Richarda Burtona do sławy rozpoczęła się w szkolnych murach, gdzie jego pierwszą rolą był występ w produkcji „The Apple Cart”. Już wtedy wykazywał talent, który miał go wynieść na szczyty. Jego oficjalny debiut na deskach West Endu w Londynie miał miejsce w styczniu 1944 roku w sztuce „The Druid’s Rest”. Zarobki z tej roli, trzykrotność ówczesnych zarobków górnika, były znaczącym impulsem do dalszego rozwoju kariery. Wcześniej, zanim jeszcze na dobre związał się z aktorstwem, rozważał również karierę boksera lub duchownego.

Przełom Szekspirowski i Dominacja Sceniczna

Lata 50. XX wieku stanowiły okres ugruntowania pozycji Richarda Burtona jako wybitnego aktora szekspirowskiego. Jego interpretacje klasycznych ról przyniosły mu uznanie krytyków i publiczności. Szczególnie jego rola Hamleta w 1964 roku przeszła do historii, stając się legendą Broadwayu, wyreżyserowaną przez Johna Gielguda. Legendarny krytyk Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co podkreślało jego znaczenie na ówczesnej scenie teatralnej.

Debiut Filmowy i Droga do Supergwiazdy

Na wielkim ekranie Richard Burton zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie wcielił się w rolę napisaną specjalnie dla niego. Był to początek jego kariery filmowej, która wkrótce miała go wynieść do rangi międzynarodowej gwiazdy. W połowie lat 60. Burton stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów świata. Jego wczesne kontrakty w Hollywood świadczyły o jego rosnącej pozycji – negocjował kontrakt z 20th Century Fox na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. Po udanym debiucie filmowym podpisał również kontrakt z Alexandrem Kordą, gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo.

Musical „Camelot” i Uznanie na Broadwayu

W 1960 roku Richard Burton odniósł wielki sukces na Broadwayu, wcielając się w rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”. Ta prestiżowa produkcja przyniosła mu nagrodę Tony, co było kolejnym dowodem jego wszechstronności i talentu aktorskiego. Jego występ w tej roli utrwalił jego pozycję jako wszechstronnego artysty, zdolnego poruszać zarówno sferę dramatyczną, jak i muzyczną.

Wybrane Role Filmowe

Kariera filmowa Burtona obfitowała w pamiętne kreacje. Do jego najważniejszych ról należą te, które przyniosły mu nominacje do Oscara. W filmie „Moja kuzynka Rachela” (Cousin Rachel) zagrał rolę, za którą otrzymał swoją pierwszą nominację do Nagrody Akademii. Następnie pojawił się w „Szacie” (The Robe), pierwszym filmie nakręconym w technice CinemaScope, za który również był nominowany do Oscara. W kolejnych latach jego kreacje w filmach takich jak „Becket” czy w „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?) przyniosły mu kolejne nominacje do Oscara, a rola w tym ostatnim, u boku Elizabeth Taylor, jest uznawana za jeden z jego najważniejszych występów.

Nagrody i Osiągnięcia Richarda Burtona

Rekord Nominacji do Oscara Bez Statuetki

Mimo siedmiu nominacji do Nagrody Akademii, Richard Burton nigdy nie zdobył Oscara. To niezwykłe osiągnięcie, podkreślające jego znaczenie w świecie filmu, jednocześnie stanowi jedną z najbardziej znanych anegdot związanych z jego karierą. Jego nominacje obejmowały role w filmach takich jak „Moja kuzynka Rachela”, „Szata”, „Becket”, „Kto się boi Virginii Woolf?”, „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days), „Dynastia Miodu” (The Spy Who Came in from the Cold) oraz „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days) i „Białe Niszczyciele” (Where Eagles Dare).

Nagroda Grammy i Inne Prestiżowe Wyróżnienia

Choć kojarzony głównie z aktorstwem, Richard Burton wykazał się również talentem do pracy z głosem, zdobywając nagrodę Grammy. W jego bogatej kolekcji nagród znalazły się również nagroda BAFTA, Złoty Glob oraz wspomniana wcześniej nagroda Tony. Te liczne wyróżnienia potwierdzają jego wszechstronność i uznanie w różnych dziedzinach sztuki.

Tabela Nagród i Wyróżnień Richarda Burtona

Majątek i Finanse

Kariera Richarda Burtona w Hollywood była naznaczona wysokimi zarobkami. Na początku swojej drogi w tej branży wynegocjował kontrakt z 20th Century Fox opiewający na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. Po udanym debiucie filmowym, jego kontrakt z Alexandrem Kordą gwarantował mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo, co świadczyło o jego rosnącej wartości na rynku aktorskim. Jego dzieciństwo w biedzie, w rodzinie górniczej, z pewnością wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy i potrzebę zabezpieczenia finansowego.

Zdrowie i Wyzwania Życiowe

Problemy z Alkoholem

Richard Burton zmagał się z ciężkim uzależnieniem od alkoholu, które według wielu krytyków znacząco wpłynęło na potencjał jego kariery, sugerując, że mógł nie w pełni wykorzystać swój ogromny talent. Wczesne nawyki, takie jak palenie papierosów i picie alkoholu, rozpoczął jeszcze jako nieletni chłopak, co mogło mieć długoterminowe konsekwencje dla jego zdrowia.

Sport, Hobby i Zainteresowania

Pasja do Rugby

Rugby było największym zainteresowaniem Richarda Burtona. Twierdził nawet, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet, co podkreślało jego głębokie przywiązanie do walijskiej tożsamości i sportu. W młodości wykazywał wszechstronność sportową, grając nie tylko w rugby, ale również w krykieta, tenisa oraz tenisa stołowego.

Zamiłowanie do Literatury i Intelektu

Od czasów szkolnych Burton wykazywał ogromne zainteresowanie czytaniem poezji oraz literatury angielskiej i walijskiej. Był znany z wysokiej inteligencji i ogromnej wiedzy literackiej, którą często prezentował w wywiadach. Ta intelektualna ciekawość niewątpliwie wzbogacała jego kreacje aktorskie i sposób postrzegania świata.

Ciekawostki i Mniej Znane Fakty z Życia

Służba w RAF i Talent Wokalny

W latach 1944–1947 Richard Burton służył w Royal Air Force. Ze względu na słaby wzrok, pełnił tam funkcje administracyjne. Co ciekawe, jako dziecko posiadał tak czysty głos, że zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy, co świadczy o jego wrodzonych predyspozycjach artystycznych. Zanim został aktorem, zarabiał na życie rozwożąc gazety, a nawet zbierając i transportując koński nawóz, co pokazuje jego drogę od prostych prac do największych scen świata.

Warto wiedzieć: Philip Burton, nauczyciel i mentor Richarda, próbował go adoptować, jednak nie udało się to z powodu niewielkiej różnicy wieku – był o 20 dni za młody, by spełnić wymóg bycia 21 lat starszym od adoptowanego.

Dziedzictwo i Tożsamość Walijska

Przez całe życie Richard Burton podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej. To poczucie tożsamości było silnie zakorzenione w jego osobowości i często pojawiało się w jego publicznych wypowiedziach. Mimo wielkiej sławy, utrzymywał bliskie kontakty ze swoją liczną rodziną w Walii, co świadczy o jego przywiązaniu do domu. Jego sukcesy sceniczne w 1951 roku uczcił zakupem modelu Standard Flying Fourteen, co było wyrazem docenienia swojego rozwoju. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii.

Wpływ na Popkulturę i Dziedzictwo Aktorskie

Burzliwe życie Richarda Burtona, zwłaszcza jego związki z Elizabeth Taylor, stworzyło podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie tabloidów. Jego relacja z Liz Taylor, pełna wzlotów i upadków, stała się ikoną. Do dziś uważany jest za jeden z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego interpretacje, w tym legendarne role w „Kleopatrze” (Cleopatra), „Becket”, „Kto się boi Virginii Woolf?”, „Anna tysiąca dni” czy „Szata”, nadal inspirują i fascynują kolejne pokolenia widzów i aktorów.

Lista Kluczowych Ról Filmowych Richarda Burtona

• „The Last Days of Dolwyn” (1949)
• „Moja kuzynka Rachela” (Cousin Rachel)
• „Szata” (The Robe)
• „Becket”
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?)
• „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days)
• „Dynastia Miodu” (The Spy Who Came in from the Cold)
• „Białe Niszczyciele” (Where Eagles Dare)
• „Kleopatra” (Cleopatra)

Chronologia Kariery Richarda Burtona

• 1944: Debiut na West Endzie w sztuce „The Druid’s Rest”.
• Lata 50.: Ugruntowanie pozycji jako wybitny aktor szekspirowski.
• 1960: Sukces na Broadwayu w musicalu „Camelot”, zdobycie nagrody Tony.
• 1949: Debiut filmowy w „The Last Days of Dolwyn”.
• Połowa lat 60.: Status supergwiazdy i jednego z najlepiej opłacanych aktorów świata.
• 1964: Legendarne wystąpienie jako Hamlet na Broadwayu.

Richard Burton, mimo braku Oscara, pozostaje niezapomnianą postacią kina, a jego niezwykłe życie i kariera, naznaczone zarówno triumfami, jak i osobistymi zmaganiami, wciąż fascynują i inspirują, przypominając o sile ludzkiego talentu i złożoności życiowych dróg.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton