Vasco da Gama: Portugalski odkrywca, który w 1498 dotarł do Indii

2

Vasco da Gama to postać, której nazwisko na stałe wpisało się w annały historii jako symbol portugalskiej ery odkryć geograficznych. Ten wybitny żeglarz i szlachcic, urodzony w latach 60. XV wieku, na początku XVI wieku dokonał przełomowego odkrycia morskiej drogi do Indii, otwierając tym samym nowe szlaki handlowe i kładąc podwaliny pod portugalskie imperium kolonialne. Na [miesiąc rok] Vasco da Gama miałby około 555-564 lat. Około roku 1500 poślubił Catarinę de Ataíde, z którą doczekał się licznego potomstwa. Jego życie, choć pełne chwały, było również naznaczone kontrowersjami związanymi z brutalnością stosowaną w trakcie ekspedycji.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [miesiąc rok] około 555-564 lat
• Żona/Mąż: Catarina de Ataíde
• Dzieci: Sześciu synów i jedna córka
• Zawód: Żeglarz, odkrywca, szlachcic, admirał, wicekról
• Główne osiągnięcie: Odkrycie morskiej drogi do Indii

Kim był Vasco da Gama? Podstawowe informacje biograficzne

Vasco da Gama, znany również jako Hrabia Vidigueira, był portugalskim żeglarzem i szlachcicem, którego nazwisko nierozerwalnie wiąże się z odkryciem morskiej drogi do Indii. Za swoje zasługi dla korony portugalskiej otrzymał prestiżowy tytuł „Admirała Mórz Arabii, Persji, Indii i całego Orientu”. Dokładna data jego narodzin nie jest jednoznacznie ustalona, jednak źródła historyczne podają lata 60. XV wieku, precyzując rok 1460 lub 1469. Vasco da Gama urodził się w nadmorskim mieście Sines, strategicznie położonym na wybrzeżu Alentejo w południowo-zachodniej Portugalii. Jego życie zakończyło się 24 grudnia 1524 roku w Cochin w Indiach. Zaledwie trzy miesiące po objęciu funkcji wicekróla, zapadł na malarię, która okazała się śmiertelna. Pomimo śmierci w odległych Indiach, jego szczątki zostały ostatecznie przeniesione do Portugalii i spoczywają w Klasztorze Hieronimitów (Jerónimos Monastery) w Lizbonie, co stanowi wyraz najwyższego uznania dla jego roli w historii kraju i portugalskiego podróżnika.

Rodzina i życie prywatne Vasco da Gamy

Vasco da Gama pochodził z rodziny o ugruntowanej pozycji społecznej. Jego ojciec, Estêvão da Gama, pełnił funkcję rycerza w dworze Ferdynanda, księcia Viseu, a w latach 60. XV wieku został mianowany cywilnym gubernatorem (alcaide-mór) Sines. Vasco był trzecim z pięciu synów swoich rodziców, Estêvão i Isabel.

Rodzeństwo Vasco da Gamy

• Paulo (towarzyszył mu w pierwszej wyprawie)
• João Sodré
• Pedro
• Aires

Około roku 1500, po powrocie ze swojej pierwszej wielkiej wyprawy, Vasco da Gama poślubił Catarinę de Ataíde. Jej ojciec, Álvaro de Ataíde, pełnił funkcję alcaide-mór w Alvor i był postacią o wysokim statusie społecznym. Z tego małżeństwa narodziło się sześciu synów i jedna córka. Wśród potomstwa znaleźli się m.in. Estêvão da Gama, który objął stanowisko gubernatora Indii Portugalskich, oraz Cristóvão da Gama, pełniący funkcję kapitana Malakki, co świadczy o kontynuacji rodzinnych tradycji związanych z służbą dla korony i ekspansją portugalską.

Kariera zawodowa i kluczowe wyprawy Vasco da Gamy

Wczesna misja wojskowa

Zanim Vasco da Gama wyruszył na swoje najsłynniejsze wyprawy morskie, zdobywał doświadczenie w służbie wojskowej. Już w 1492 roku król Jan II powierzył mu misję do portu Setúbal i regionu Algarve. Zadanie polegało na przejęciu francuskich statków w odwecie za ataki na portugalską żeglugę. Da Gama wykonał to zadanie szybko i niezwykle skutecznie, co z pewnością wpłynęło na jego dalszą karierę jako żeglarza i dowódcy.

Pierwsza wyprawa do Indii (1497–1499) i odkrycie drogi morskiej

Najważniejszym momentem w karierze Vasco da Gamy była jego pierwsza wyprawa do Indii, która rozpoczęła się 8 lipca 1497 roku. Na czele floty czterech statków – São Gabriel, São Rafael, Berrio oraz jednostki transportowej – wyruszył z Lizbony z misją odnalezienia morskiej drogi do Indii poprzez opłynięcie Afryki. Po długiej i wyczerpującej podróży, 20 maja 1498 roku flota da Gamy dotarła do Kozhikode (Kalikut) w Indiach. To wydarzenie stanowiło przełomowy moment w historii świata, ponieważ umożliwiło Europie bezpośredni handel przyprawami, eliminując pośrednictwo arabskich i weneckich kupców. Podróż ta była najdłuższą znaną wówczas podróżą oceaniczną, a dystans przebyty wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika. Powrót do Portugalii nastąpił w 1499 roku.

Warto wiedzieć: Odkrycie drogi morskiej do Indii przez Vasco da Gamę było kluczowe dla rozwoju europejskiego handlu i budowy portugalskiego imperium kolonialnego.

Druga wyprawa (1502–1503)

Po sukcesie pierwszej wyprawy, Vasco da Gama otrzymał kolejne ważne zadanie. W latach 1502–1503 dowodził czwartą Armadą Indyjską, liczącą aż 20 okrętów wojennych. Głównym celem tej ekspedycji było wymuszenie portugalskich interesów w regionie oraz pomszczenie masakry portugalskich kupców w Kalikucie. Ta wyprawa charakteryzowała się znacznie większą brutalnością, co odzwierciedlało zmieniające się podejście Portugalii do budowania swojego imperium handlowego. Podczas tej podróży da Gama ponownie odwiedził Kalikat, ale także inne porty na wschodnim wybrzeżu Afryki, umacniając portugalską obecność.

Trzecia wyprawa i objęcie funkcji Wicekróla Indii (1524)

Po latach spędzonych w Portugalii, Vasco da Gama został ponownie wysłany do Indii w 1524 roku. Tym razem objął najwyższą funkcję, zostając wicekrólem. Król Jan III powierzył mu to zadanie, aby zastąpić skorumpowanego gubernatora Duarte de Menezesa i zaprowadzić porządek w administracji kolonialnej. Niestety, jego trzecia wyprawa okazała się ostatnią. Zaledwie trzy miesiące po przybyciu na miejsce, 24 grudnia 1524 roku, Vasco da Gama zmarł w Cochin na malarię, chorobę, która zbierała żniwo wśród podróżników w tropikalnych regionach. Jego śmierć stanowiła symboliczny koniec pewnej epoki w portugalskiej historii eksploracji.

Najważniejsze osiągnięcia i nagrody Vasco da Gamy

Tytuł Hrabi Vidigueira

W uznaniu jego niepodważalnych zasług dla królestwa Portugalii, w 1519 roku Vasco da Gama został mianowany Hrabią Vidigueira (Count of Vidigueira). Było to wydarzenie o ogromnym znaczeniu, ponieważ uczyniło go pierwszym portugalskim hrabią, który nie pochodził z rodziny królewskiej. Tytuł ten był zwieńczeniem lat starań i nacisków na dwór królewski, świadcząc o jego niekwestionowanej pozycji i wpływie.

Uznanie w literaturze – „Os Lusíadas”

Znaczenie Vasco da Gamy dla Portugalii zostało uwiecznione również w literaturze. Stał się on głównym bohaterem portugalskiego eposu narodowego „Os Lusíadas”, napisanego przez Luísa de Camõesa. Dzieło to, celebrujące odkrycia i dokonania Portugalczyków, przedstawia jego wyprawy jako fundament potęgi Portugalii i symbol jej wielkości. Obecność w tak ważnym dziele literackim podkreśla jego status jako bohatera narodowego.

Rekordowa podróż i jej znaczenie

Pierwsza wyprawa Vasco da Gamy była nie tylko przełomowa pod względem geograficznym i handlowym, ale także stanowiła rekordową podróż oceaniczną. Dystans przebyty wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika, co stanowiło niezwykłe wyzwanie dla ówczesnej techniki żeglugowej i wytrzymałości marynarzy. Otwarcie drogi morskiej do Indii miało ogromne konsekwencje dla rozwoju handlu, polityki i kultury, łącząc Europę z Dalekim Wschodem w sposób, jakiego wcześniej nie doświadczono. Ta podróż była kluczowa dla budowy portugalskiego imperium handlowego i umocnienia pozycji Portugalii na arenie międzynarodowej.

Kontrowersje i incydenty związane z Vasco da Gamą

Incydent ze statkiem pielgrzymów

Druga wyprawa Vasco da Gamy w 1502 roku obfitowała w wydarzenia, które do dziś budzą kontrowersje. Podczas tej ekspedycji da Gama przechwycił statek „Miri”, który przewoził muzułmańskich pielgrzymów z Mekki. Pomimo próśb o litość i ofert okupu, portugalski admirał nakazał spalić statek wraz z setkami pasażerów, w tym kobietami i dziećmi. Ten akt okrucieństwa stanowi jeden z najciemniejszych rozdziałów w historii jego podróży i budzi pytania o etykę działań podejmowanych w imię interesów państwa.

Brutalność w Kalikucie

Podczas tej samej drugiej wyprawy, w celu zastraszenia lokalnego władcy Zamorina, Vasco da Gama zastosował skrajną brutalność. Nakazał zbombardować miasto Kalikut z dział okrętowych. Co więcej, schwytanych rybaków i kupców kazał okaleczyć, odcinając im uszy, nosy i ręce, a następnie wysyłając te makabryczne części ciała władcy jako ostrzeżenie. Takie działania miały na celu wywołanie strachu i podporządkowanie lokalnych społeczności portugalskiej dominacji.

Konflikt w Mozambiku

Już podczas pierwszej wyprawy Vasco da Gamy doszło do incydentu w Mozambiku. Udając muzułmanina, próbował uzyskać audiencję u sułtana Mozambiku. Gdy jego mistyfikacja wyszła na jaw, doszło do walk. Uciekający da Gama nakazał ostrzelać miasto z armat, co świadczy o jego bezwzględności i determinacji w realizacji celów, nawet kosztem zniszczenia i ofiar.

Ciekawostki z życia Vasco da Gamy

Edukacja i możliwe wpływy

Chociaż brak jest twardych dowodów historycznych, istnieje sugestia, że Vasco da Gama mógł studiować w Évora. Tam, jak się przypuszcza, zgłębiał wiedzę z zakresu matematyki i nawigacji, co z pewnością przydało mu się w późniejszej karierze żeglarskiej. Krążyły również legendy, według których uczył się pod okiem słynnego astronoma Abrahama Zacuto, co mogłoby wyjaśniać jego zaawansowane umiejętności nawigacyjne.

Przynależność do Zakonu Santiago

Około 1480 roku Vasco da Gama dołączył do Zakonu Santiago, podążając śladami swojego ojca. W tym czasie mistrzem zakonu był książę Jan, który później został królem Janem II. Przynależność do tego prestiżowego zakonu i powiązania z dworem królewskim z pewnością znacząco pomogły w rozwoju kariery rodziny da Gama i otworzyły drogę do przyszłych ekspedycji.

Problemy z prezentami

Podczas swojej pierwszej wizyty w Indiach, prezenty przywiezione przez Vasco da Gamę dla Zamorina, władcy Kalikatu, okazały się być źródłem napięć dyplomatycznych. Tanie tkaniny, czapki i cukier zostały wyśmiane przez urzędników jako niegodne wielkiego władcy. Brak odpowiedniego uznania dla darów świadczył o rozbieżnościach kulturowych i oczekiwaniach, co doprowadziło do trudności w nawiązaniu korzystnych stosunków handlowych.

Zjawiska naturalne i ich interpretacja

Podczas swojej ostatniej podróży w 1524 roku, flota da Gamy doświadczyła rzadkiego zjawiska – podwodnego trzęsienia ziemi na Morzu Arabskim. Załoga zinterpretowała to jako zły omen. Jednak sam da Gama, wykazując się stoickim spokojem i pewnością siebie, uspokajał marynarzy, twierdząc, że to morze drży przed potęgą Portugalczyków. Ta anegdota pokazuje jego charakter i determinację w obliczu nieznanego.

Daty i wydarzenia z życia Vasco da Gamy

Podsumowanie kluczowych dat i wydarzeń z życia Vasco da Gamy pozwala lepiej zrozumieć chronologię jego niezwykłej kariery i wpływu na historię.

Vasco da Gama, jako odkrywca morskiej drogi do Indii, dokonał przełomowego osiągnięcia, które na zawsze zmieniło bieg historii handlu i eksploracji. Jego życie, naznaczone zarówno wielkimi sukcesami, jak i kontrowersyjnymi działaniami, pozostaje ważnym rozdziałem w historii Portugalii i epoki wielkich odkryć geograficznych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Vasco_da_Gama