Kwintus Horacjusz Flakkus, powszechnie znany jako Horacy, to jeden z najwybitniejszych rzymskich poetów, którego twórczość do dziś stanowi kamień węgielny europejskiej literatury. Urodził się 8 grudnia 65 roku p.n.e., co na rok 2024 oznacza, że miałby 2089 lat. Choć jego życie prywatne było raczej skromne i pozbawione małżeństwa czy potomstwa, jego egzystencja była głęboko naznaczona wpływowymi przyjaźniami, zwłaszcza z Gajuszem Cylliniuszem Mecenasem, który zapewnił mu stabilność finansową i możliwość poświęcenia się sztuce w pełni. Jego twórczość, obejmująca lirykę, satyrę i listy poetyckie, do dziś budzi podziw swoim kunsztem, głębią myśli i ponadczasowym przesłaniem.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 2089 lat (na 2024 rok)
- Żona/Mąż: brak danych
- Dzieci: brak danych
- Zawód: poeta, satyryk
- Główne osiągnięcie: Mistrz łacińskiej liryki, wprowadzenie greckich wzorców do poezji rzymskiej, autor dzieł kształtujących europejską myśl literacką.
Podstawowe informacje o Horacym
Kwintus Horacjusz Flakkus, znany światu jako Horacy, przyszedł na świat 8 grudnia 65 roku p.n.e. w malowniczej Wenuzji, miejscowości położonej w południowo-wschodniej Italii, na pograniczu regionów Apulii i Lukanii. Swoje życie zakończył nagle, w wieku niespełna 57 lat, 27 listopada 8 roku p.n.e. Jego śmierć nastąpiła w niedługim czasie po odejściu jego najbliższego przyjaciela i protektora, Mecenasa. W epoce panowania cesarza Oktawiana Augusta, Horacy był postacią powszechnie szanowaną i cenioną, a jego dorobek literacki, obejmujący lirykę i satyrę, plasował go w czołówce rzymskich twórców, ustępując sławą jedynie Wergiliuszowi.
Rodzina i życie prywatne Horacego
Pochodzenie Horacego było stosunkowo skromne. Jego ojciec, urodzony jako wolny człowiek, w młodości trafił do niewoli podczas wojny Rzymu ze sprzymierzeńcami. Po odzyskaniu wolności pracował jako wolny wyzwoleniec w Rzymie, gdzie z powodzeniem prowadził działalność maklerską na licytacjach, czerpiąc zyski z prowizji. Horacy z wielkim szacunkiem wspominał ojca, nazywając go „najlepszym nauczycielem” i doceniając jego wysiłki w zapewnieniu mu najlepszego możliwego wykształcenia, zarówno w Rzymie, jak i w Atenach. Matka poety, prawdopodobnie również wyzwolenica, zmarła, gdy Horacy był bardzo młody, przez co nie zachował o niej osobistych wspomnień. Sam Horacy nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci. W późniejszym okresie swojej twórczości deklarował rezygnację z miłości, uznając, że „już nie jest tym, kim był za młodu”.
Kariera i działalność publiczna Horacego
W młodości, podczas wojny domowej, Horacy walczył po stronie republiki w armii Marka Brutusa, gdzie otrzymał wysoki stopień oficerski trybuna wojskowego. W 42 roku p.n.e. brał udział w bitwie pod Filippi, która zakończyła się klęską jego strony, a sam poeta ratował się ucieczką. Po powrocie do Rzymu i konfiskacie majątku, Horacy, dzięki zgromadzonym oszczędnościom, nabył stanowisko sekretarza w urzędzie finansowym kwestora w 41 roku p.n.e. Ta posada zapewniła mu stabilność finansową i niezbędny czas na rozwijanie swojej pasji pisarskiej. Jako postać ciesząca się zaufaniem elit, w 37 roku p.n.e. Horacy wziął udział w ważnej misji dyplomatycznej do Brundisium, towarzysząc Mecenasowi w próbie uzyskania pomocy od Marka Antoniusza. W 25 roku p.n.e. Horacy stanowczo odrzucił propozycję objęcia stanowiska osobistego sekretarza u cesarza Augusta, powołując się na słabe zdrowie i pragnąc zachować niezależność. Jego rola jako wieszcza państwowego została podkreślona w 17 roku p.n.e., kiedy to na zamówienie Augusta napisał „Pieśń wieku” (*Carmen saeculare*), uroczysty hymn na obchody „obrzędów wiekowych” (*ludi saeculares*).
Twórczość literacka Horacego
Dorobek literacki Horacego jest imponujący, obejmuje łącznie 162 utwory poetyckie, składające się z 7816 wersów. Jego twórczość podzielić można na cztery główne gatunki: erody, satyry, ody (pieśni) oraz listy. Jako poeta łaciński debiutował około 40 roku p.n.e. Wcześniej, podczas pobytu w Atenach, tworzył wiersze po grecku, które jednak nie przetrwały do naszych czasów. Horacy odegrał kluczową rolę w rozwoju łacińskiej poezji, wprowadzając do literatury łacińskiej greckie wzorce jambiczne oraz strofy Safony i Alkajosa, rygorystycznie normalizując schematy rytmiczne. Jednym z jego najważniejszych dzieł jest „Sztuka poetycka” (znana również jako „List do Pizonów”), uznawana za pierwszy łaciński podręcznik teorii literatury, w którym sformułował m.in. zasadę, by dzieło literackie „leżakowało” w biurku przez dziewięć lat przed publikacją. W wieku dojrzałym, około 23 roku p.n.e., Horacy ogłosił rozbrat z liryką, porównując się do wysłużonego gladiatora, i postanowił skupić się na tworzeniu listów poetyckich o charakterze dydaktyczno-moralnym.
Uznanie i dziedzictwo Horacego
Horacy cieszył się ogromną popularnością za życia, a przechodnie w Rzymie rozpoznawali go na ulicach. Jego status jako wybitnego twórcy potwierdza fakt, że już w drugiej połowie I wieku Marek Waleriusz Probus dokonał pierwszego krytycznego wydania jego pism, które służyło jako wzorzec przez całe średniowiecze i renesans. Już w czasach Kwintyliana (I wiek n.e.) Horacy stał się autorem lektur szkolnych, a Kwintylian uważał go za jedynego rzymskiego liryka zasługującego na czytanie w procesie kształcenia mówców. Trwałość jego dzieł jest dowodem nieprzemijającej popularności – do czasów współczesnych zachowało się ponad 250 rękopisów jego utworów, z których najstarsze pochodzą z VIII i IX wieku. Horacy był pierwszym, który na taką skalę i z takim sukcesem przeszczepił grecką lirykę na grunt rzymski, tworząc fundamenty pod całą późniejszą poezję europejską.
Majątek i finanse Horacego
Życie Horacego było naznaczone zarówno okresami materialnych trudności, jak i obfitości. Po bitwie pod Filippi został ukarany całkowitą konfiskatą majątku rodzinnego, tracąc nieruchomości, inwentarz i niewolników. Z tego kryzysu pomogła mu wyjść darowizna od jego patrona, Mecenasa. Około 33 lub 32 roku p.n.e. otrzymał od niego posiadłość w Górach Sabińskich, znaną jako Sabinum, wraz z willą i ziemią rolną. Mimo dostępu do elit i wsparcia Mecenasa, Horacy żył na umiarkowanym poziomie, konsekwentnie nie zabiegając o powiększanie majątku, ceniąc wyżej spokój i możliwość tworzenia niż gromadzenie dóbr materialnych.
Osobowość i relacje Horacego
Horacy był postacią o złożonym charakterze. Był cholerykiem – łatwo wpadał w gniew, ale równie szybko się uspokajał i żałował swoich wybuchów. Oktawian August darzył go sympatią, nazywając go pieszczotliwie „przemiłym człowieczkiem”. Jego relacja z Mecenasem była niezwykle głęboka i trwała przez wiele lat. Mecenas w swoim testamencie polecił Horacego opiece cesarza, a sam poeta dedykował swojemu patronowi aż 31 utworów. W Rzymie Horacy często spacerował po Wielkim Cyrku lub Rynku Warzywnym, obserwując życie zwykłych ludzi i utrzymując z nimi kontakt. Mimo że był nieustannie zaczepiany o protekcję i drobne przysługi, pozostawał otwarty na rozmowy. Jego poglądy życiowe opierały się na zasadzie „złotego środka”, głosząc wartość pełnego umiaru i rozumnego życia, podkreślając piękno świata i urok biesiadowania.
Zdrowie Horacego
Życie Horacego nie było wolne od problemów zdrowotnych. Cierpiał na dotkliwe bóle reumatyczne (gośćcowe), które leczył w uzdrowiskach w Bajach, stosując nieprzyjemne zabiegi hydroterapeutyczne pod okiem lekarza Antoniusza Musy. Często miewał również zapalenie spojówek, na które nakładał specjalne maści, a także borykał się z kłopotami gastrycznymi. Poeta doświadczał również stanów depresyjnych, podczas których całkowicie stronił od przyjaciół, czekając w samotności na poprawę nastroju. Z opisów wynika, że Horacy był człowiekiem niskim i krępym, określano go jako „chudego literata”. Miał ciemne włosy, które jednak dość wcześnie zaczęły siwieć.
Kontrowersje i incydenty z życia Horacego
Życie Horacego nie obyło się bez kontrowersji i incydentów. Słynna ucieczka z pola bitwy pod Filippi, gdzie porzucił tarczę, była przez niektórych postrzegana jako akt tchórzostwa, choć sam poeta pisał o tym z pewnym dystansem. Jego nagła śmierć bez pozostawienia testamentu wywołała plotki o możliwości samobójstwa, choć teorii tej nigdy nie udowodniono. Po publicznych odczytach satyr około 35 roku p.n.e. Horacy spotkał się z krytyką, zarzucano mu zbytni egocentryzm, agresywność i nadużywanie praw satyryka do wywoływania nienawiści.
Ciekawostki z życia Horacego
Życie Horacego obfitowało w barwne anegdoty. Podczas spaceru w swojej posiadłości niemal zginął, gdy nagle zwaliło się na niego stare drzewo; wierzył, że ocalał dzięki interwencji boga Fauna i do końca życia uroczyście obchodził rocznicę tego zdarzenia. Sam o sobie mówił, że jest niestały w uczuciach do miejsc – będąc w Rzymie, tęsknił za Tyburem, a przebywając w Tyburze, natychmiast zaczynał kochać Rzym. Zgodnie z tradycją, jego zwłok nie spalono, lecz pochowano je w ogrodach Mecenasa na Eskwilinie, tuż obok grobowca jego zmarłego przyjaciela. Podczas burzy na Morzu Tyrreńskim w pobliżu Przylądka Palinura jego statek o mało nie rozbił się o skały, co poeta uznał za jeden z trzech najgroźniejszych momentów w swoim życiu. Przyszedł na świat w dniu, w którym urzędowanie jako konsulowie rzymscy rozpoczęli Lucjusz Manliusz Torkwatus oraz Lucjusz Kotta. Pierwsze lata życia w Wenuzji spędził pod opieką piastunki o imieniu Pulia, zanim w wieku około 10 lat przeniósł się z ojcem do stolicy imperium. Sam uważał się za Samnitę, choć miał wątpliwości, czy wywodził się konkretnie z plemienia Lukanów, czy Apulijczyków.
Podsumowując, Horacy swoją twórczością przezwyciężył ograniczenia swojego pochodzenia i trudności życiowe, stając się jednym z najbardziej wpływowych poetów w historii. Jego dzieła, pełne mądrości, humoru i głębokiej refleksji nad ludzką kondycją, do dziś stanowią nieocenione źródło inspiracji i wiedzy o świecie starożytnym.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Horacy_(poeta)
