Magellan: Ferdynand Magellan, żeglarz, który opłynął świat

2

Ferdynand Magellan, wybitny portugalski odkrywca i żeglarz, urodził się około 1480 roku w północnej Portugalii. Choć jego dokładne miejsce narodzin pozostaje przedmiotem dyskusji, region Sabrosa żywi silne przekonanie o swoim związku z tym historycznym podróżnikiem. Jest on powszechnie znany jako planista i pierwszy dowódca wyprawy, która w latach 1519–1522 jako pierwsza opłynęła Ziemię. Magellan, syn Pedro de Magalhães i Aldy de Mezquita, pochodził z rodziny portugalskiej niższej szlachty. Po latach służby dla korony portugalskiej, w wyniku konfliktu z królem Manuelem I, zwrócił się o wsparcie do hiszpańskiego dworu króla Karola I, inicjując tym samym jedno z najbardziej śmiałych przedsięwzięć w historii odkryć geograficznych. Swoje życie zakończył tragicznie 27 kwietnia 1521 roku na wyspie Mactan na Filipinach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1522 roku miał około 42 lat.
• Żona/Mąż: Maria Caldera Beatriz Barbosa.
• Dzieci: Rodrigo de Magallanes, Carlos de Magallanes (obaj zmarli w dzieciństwie).
• Zawód: Odkrywca, żeglarz, dowódca wojskowy.
• Główne osiągnięcie: Zaplanowanie i dowodzenie pierwszą wyprawą dookoła świata.

Kim był Ferdynand Magellan?

Fernão de Magalhães, znany światu jako Ferdynand Magellan, urodził się około 1480 roku w północnej Portugalii. Choć dokładne miejsce jego narodzin nie jest jednoznacznie potwierdzone, region Sabrosa żywi silne przekonanie o swoim związku z przyszłym odkrywcą. Z pochodzenia był Portugalczykiem, jednak po konflikcie z królem Manuelem I przeniósł swoją lojalność na dwór hiszpański, stając się poddanym Karola I. Swoje życie zakończył 27 kwietnia 1521 roku na wodzostwie Mactan na dzisiejszych Filipinach, gdzie zginął w walce od rany zadanej zatrutą strzałą w szyję. Jego głównym osiągnięciem historycznym jest uznanie go za planistę i lidera hiszpańskiej wyprawy z lat 1519–1522, która jako pierwsza w historii opłynęła świat, odkryła przejście między oceanami (Cieśninę Magellana) oraz dokonała pierwszego europejskiego przepłynięcia Pacyfiku.

Życie prywatne i rodzinne

Pochodzenie szlacheckie i rodzice

Ferdynand Magellan wywodził się z rodziny niższej szlachty portugalskiej. Jego ojcem był Pedro de Magalhães, który pełnił ważne stanowisko burmistrza miasta, a matką była Alda de Mezquita. To pochodzenie zapewniło mu pewien status społeczny i możliwości rozwoju.

Wczesna edukacja i dwór królewski

Wychowywał się jako paź królowej Eleonory, żony króla Jana II. Ta rola na dworze królewskim zapewniła mu nie tylko dostęp do edukacji, ale także możliwość nawiązania kontaktów w kręgach władzy, co miało niebagatelne znaczenie dla jego przyszłej kariery.

Małżeństwo i potomstwo

Po przeprowadzce do Sewilli, gdzie znalazł wsparcie dla swoich ambitnych planów, Ferdynand Magellan poślubił Marię Calderę Beatriz Barbosę. Para miała dwóch synów, Rodrigo i Carlosa de Magallanes, jednak los okazał się okrutny i obaj chłopcy zmarli w bardzo młodym wieku, co stanowiło niewątpliwie bolesne doświadczenie dla odkrywcy.

Kariera wojskowa i morska przed wyprawą dookoła świata

Ferdynand Magellan zgromadził bogate doświadczenie w służbie wojskowej i morskiej, służąc przez lata portugalskiej koronie, zanim wyruszył na swoją najsłynniejszą wyprawę.

Służba w Indiach Portugalskich

W marcu 1505 roku, mając 25 lat, Magellan zaciągnął się do floty 22 statków wysłanych w celu osadzenia Francisco de Almeidy jako pierwszego wicekróla Indii Portugalskich. Spędził tam osiem lat, zdobywając cenne doświadczenie w służbie portugalskiej koronie i eksploracji dalekich lądów.

Doświadczenie bojowe i rany

Podczas swojej służby Magellan brał udział w kluczowych bitwach morskich. W 1506 roku został ranny w bitwie pod Cannanore, a w 1509 roku uczestniczył w wielkiej bitwie pod Diu. Te doświadczenia bojowe hartowały go i przygotowywały do przyszłych wyzwań.

Rola w podboju Malakki

W 1511 roku Magellan uczestniczył w zdobyciu strategicznie ważnej Malakki pod dowództwem Afonso de Albuquerque. Sukces ten przyniósł mu awans i znaczące łupy, a także pozwolił na nabycie malajskiego niewolnika, Enrique, który później odegrał rolę w jego wyprawie.

Kampania w Maroku i trwała niepełnosprawność

W 1513 roku Magellan został wysłany do walki z marokańską twierdzą Azemmour. Podczas tej kampanii, w sierpniu, odniósł ranę nogi, która spowodowała, że do końca życia utykał. Mimo tej trwałej niedogodności fizycznej, nie zrezygnował ze swoich marzeń o wielkich odkryciach.

Konflikt z królem Portugalii i zmiana lojalności

Po powrocie do Portugalii Magellan popadł w niełaskę króla Manuela I. Powodem były oskarżenia o nielegalny handel z Maurami oraz odmowa króla sfinansowania wyprawy na Moluki drogą zachodnią. W 1517 roku Magellan zdecydował się opuścić Portugalię i przenieść swoją lojalność na dwór hiszpański, szukając tam wsparcia dla swoich ambitnych planów.

Wielka wyprawa dookoła świata (1519–1522)

Wyprawa, która na zawsze wpisała Ferdynanda Magellana do historii, rozpoczęła się 20 września 1519 roku. Było to przedsięwzięcie o ogromnej skali i znaczeniu, mające na celu odnalezienie zachodniej drogi do Wysp Korzennych i udowodnienie możliwości okrążenia kuli ziemskiej.

Przygotowania i flota

Ferdynand Magellan zorganizował wyprawę znaną jako „Armada Moluków”, która składała się z pięciu statków: Trinidad (flagowy), San Antonio, Concepción, Victoria i Santiago. Statki te zostały zaopatrzone w zapasy na dwa lata podróży. Jedynym statkiem, który zdołał powrócić do Hiszpanii, była „Victoria”, dowodzona przez Juana Sebastiána Elcano.

Skład załogi

Dowodził grupą około 270 mężczyzn o bardzo zróżnicowanym pochodzeniu. Około 60% załogi stanowili Hiszpanie, ale w jej skład weszli także Portugalczycy, Włosi, Francuzi, Grecy, Flamandowie, Niemcy, Irlandczycy, a nawet jeden Anglik i jeden Malajczyk. Ta międzynarodowa załoga była kluczem do powodzenia tak złożonego przedsięwzięcia.

Nominacje i przywileje od króla Hiszpanii

W 1518 roku król Karol I Hiszpański, widząc potencjał w projekcie Magellana, mianował go admirałem floty hiszpańskiej i nadał mu tytuł Komandora Orderu Santiago. Król Hiszpanii widział w tej wyprawie szansę na zdobycie nowych terytoriów i przypraw, a także na ominięcie portugalskiej dominacji w handlu.

Odkrycie Pacyfiku

Po przejściu przez burzliwą cieśninę na południu Ameryki Południowej, którą później nazwano jego imieniem (Cieśninę Magellana), Magellan wypłynął na spokojne wody. Nazwał je „Mar Pacifico” (Morze Spokojne), co stanowiło przełomowe odkrycie geograficzne i otworzyło drogę do dalszej eksploracji tego ogromnego akwenu.

Dokończenie misji przez załogę

Po śmierci Magellana na wyspie Mactan, dowództwo nad pozostałą częścią wyprawy przejął Juan Sebastián Elcano. To on przeprowadził statek „Victoria” przez Ocean Indyjski i wokół Afryki, docierając do Hiszpanii we wrześniu 1522 roku, tym samym wieńcząc dzieło pierwszej podróży dookoła świata.

Kontrowersje i incydenty związane z wyprawą

Podczas żeglugi dookoła świata, wyprawa Magellana napotkała na szereg trudności i kontrowersji, które testowały determinację dowódcy i załogi.

Oskarżenia o zdradę i działania króla Portugalii

Król Portugalii Manuel I uznał przejście Magellana do służby hiszpańskiej za osobistą zniewagę. Prawdopodobnie nakazał wandalizm jego posiadłości w Sabrosie, a według niektórych źródeł planował nawet zabójstwo byłego poddanego. Te działania świadczą o napięciach politycznych i rywalizacji między dworami Portugalii i Hiszpanii.

Bunt na statkach

Podczas zimowania w Patagonii, Magellan musiał zmierzyć się z serią buntów (mutinies) części załogi, która była niezadowolona z warunków i postępów wyprawy. Udało mu się jednak stłumić te bunty przed dotarciem do kluczowej cieśniny, co świadczy o jego determinacji i zdolnościach przywódczych.

Pościg portugalskiej floty

Gdy Magellan wypłynął na otwarte morze w sierpniu 1519 roku, król Portugalii wysłał za nim flotę wojenną z misją przechwycenia go. Jednak dzięki sprawności żeglarzy i statków, Hiszpanom udało się uniknąć pojmania i kontynuować podróż.

Ciekawostki i znaczenie historyczne

Postać Ferdynanda Magellana i jego wyprawa wywołują fascynację do dziś, a liczne fakty i konteksty historyczne dodają głębi jego biografii.

Osobista cyrkulacja globu

Dzięki temu, że w latach 1505–1512 Magellan dotarł do Azji Południowo-Wschodniej płynąc na wschód, a w 1521 roku dotarł tam płynąc na zachód, stał się pierwszym człowiekiem w historii, który dokonał niemal pełnego, osobistego opłynięcia kuli ziemskiej. Choć nie ukończył całej podróży, jego działania były kluczowe dla udowodnienia jej wykonalności.

Wpływ listów Serrão na planowanie wyprawy

Kluczową rolę w planowaniu wyprawy odegrały listy od jego przyjaciela Francisco Serrão, który osiedlił się na Molukach. Serrão przesyłał Magellanowi cenne informacje o bogatych w przyprawy terytoriach, co pomogło w precyzyjnym określeniu celów ekspedycji i tras nawigacyjnych.

Rola niewolnika Enrique

Magellan twierdził przed królem Karolem I, że jego malajski niewolnik Enrique pochodzi z Wysp Korzennych. Miało to być dowodem na to, że wyspy te leżą w hiszpańskiej strefie wpływów, co miało znaczenie polityczne i strategiczne dla Hiszpanii w rywalizacji z Portugalią.

Naukowe podejście do planowania wyprawy

Przed wyprawą Magellan poświęcił się studiowaniu najnowszych map morskich i współpracował z kosmografem Rui Faleiro. Badali oni możliwość istnienia przejścia z Atlantyku na Pacyfik, co świadczy o naukowym i metodycznym podejściu do tak ambitnego przedsięwzięcia, a nie tylko o ślepym ryzyku.

Kluczowe etapy kariery i podróży

Skład floty i załogi

Choć Ferdynand Magellan nie doczekał końca swojej niezwykłej wyprawy, jego odwaga, wizja i determinacja zapoczątkowały erę globalnej eksploracji, przypominając nam o sile ludzkiej wytrwałości w dążeniu do poznania i zrozumienia świata. Jego imię na zawsze pozostanie symbolem jednego z największych osiągnięć w historii ludzkości.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Magellan