Marc Chagall, urodzony 7 lipca 1887 roku w Witebsku (ówczesne Imperium Rosyjskie), zmarł 28 marca 1985 roku w Saint-Paul-de-Vence we Francji w wieku 97 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo jednego z najwybitniejszych i najbardziej oryginalnych malarzy XX wieku. Przez całe życie identyfikował się z różnymi kręgami kulturowymi, określając się jako artysta rosyjski, francuski i żydowski, co odzwierciedlało jego złożoną tożsamość. W wieku 97 lat, po niezwykle długiej i owocnej karierze, Chagall był ostatnim ocalałym z pierwszej generacji europejskich modernistów. Jego dziedzictwo obejmuje nie tylko malarstwo, ale także ceramikę i mistrzowsko wykonane witraże, które do dziś inspirują i fascynują miłośników sztuki na całym świecie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na marzec 1985 roku miał 97 lat.
- Żona/Mąż: Bella Rosenfeld (pierwsza żona), Valentina Brodsky (druga żona).
- Dzieci: Ida Chagall (córka).
- Zawód: Malarz, grafik, twórca witraży, scenograf.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie unikalnego stylu łączącego żydowski folklor z modernistycznymi prądami, wybitne dzieła w dziedzinie witraży, malarstwa i plafonów.
Rodzina i życie prywatne Marca Chagalla
Pochodzenie rodziny i dzieciństwo
Marc Chagall, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Moishe Shagal, był najstarszym z dziewięciorga dzieci Khatskla (Zachara) Shagala i Feige-Ite. Dorastał w domu, gdzie koncepcja bycia artystą była całkowicie obca jego najbliższym. Jego ojciec pracował u kupca śledzi, wykonując morderczą fizyczną pracę przy przenoszeniu ciężkich beczek, którą sam Chagall opisywał jako „pracę galernika”. Pomimo trudnych warunków, matka artysty odegrała kluczową rolę w jego edukacji. Przekupując dyrektora regularnego gimnazjum kwotą 50 rubli, umożliwiła synowi naukę, mimo obowiązujących wówczas ograniczeń dla osób pochodzenia żydowskiego.
W domu rodzinnym Chagalla panowała atmosfera obca sztuce, co czyniło jego późniejsze sukcesy jeszcze bardziej niezwykłymi.
Pierwsze małżeństwo z Bellą Rosenfeld
W 1915 roku Marc Chagall poślubił Bellę Rosenfeld, którą poznał w Witebsku. Opisywał ją jako swoją bratnią duszę, a Bella stała się jego muzą aż do swojej śmierci w 1944 roku. Jej postać i wpływ na jego życie artystyczne były nieocenione, inspirując wiele jego dzieł. Ich związek był głębokim źródłem inspiracji dla artysty, a wspomnienia o Belli towarzyszyły mu przez całe życie.
Bella Rosenfeld była nie tylko żoną, ale przede wszystkim kluczową inspiracją w życiu i twórczości Marca Chagalla.
Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky
Po śmierci Belli, w 1952 roku Marc Chagall ożenił się z Valentiną (Vavą) Brodsky. Towarzyszyła mu ona w późnym okresie życia i twórczości, dzieląc z nim lata spędzone we Francji. Drugie małżeństwo zapewniło artyście wsparcie w jego dalszych latach.
Kariera artystyczna i edukacja Marca Chagalla
Początki nauki i bariery
Ze względu na swoje żydowskie pochodzenie, Chagall początkowo mógł uczęszczać jedynie do żydowskiej szkoły religijnej. Determinacja jego matki była kluczowa, aby umożliwić mu dalszą edukację w regularnym liceum. Te wczesne doświadczenia z systemowymi ograniczeniami ukształtowały jego perspektywę i wpłynęły na jego późniejszą twórczość, często odwołującą się do dziedzictwa żydowskiego.
Studia w Petersburgu i nauka u Léona Baksta
W 1906 roku, używając tymczasowego paszportu pożyczonego od przyjaciela, Chagall przeniósł się do Petersburga, gdzie Żydzi mieli ograniczony dostęp. Tam rozpoczął naukę w studiu Yehudy Pena, który uczył go za darmo z uwagi na brak środków finansowych młodego artysty. Następnie, w latach 1908–1910, został uczniem Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej, gdzie zetknął się z nowoczesnym projektowaniem scenografii.
Pierwszy okres paryski i uznanie poetów
W 1910 roku Chagall wyjechał do Paryża, centrum sztuki modernistycznej. Zamieszkał w kolonii artystycznej La Ruche, gdzie zaczął eksperymentować z emocjonalnym kolorem i folklorem. W tym okresie jego styl zyskał uznanie nie tyle malarzy, co poetów, takich jak Blaise Cendrars i Guillaume Apollinaire. Wyjazd do Paryża był przełomowym momentem w jego karierze, otwierając go na nowe prądy artystyczne i kontakty.
Działalność w rewolucyjnej Rosji
Po powrocie do kraju i wybuchu rewolucji bolszewickiej, Chagall stał się jednym z czołowych artystów awangardowych. W 1918 roku został komisarzem sztuk pięknych w obwodzie witebskim, gdzie założył Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Witebsku oraz Ludową Szkołę Artystyczną. Jego działalność w tym okresie była wyrazem zaangażowania w rewolucyjne przemiany społeczne i kulturalne.
Ucieczka do USA podczas II wojny światowej
Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, Chagall musiał uciekać z okupowanej Francji przed nazistami. Przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie spędził siedem lat. Okres ten był dla niego czasem ponownego adaptowania się do nowego środowiska i kontynuowania pracy artystycznej w obliczu globalnego konfliktu.
Style, techniki i najważniejsze dzieła Marca Chagalla
Unikalny styl „marzenia sennego”
Chociaż Marc Chagall syntetyzował elementy kubizmu, symbolizmu i fowizmu, jego prace zawsze pozostawały głęboko zakorzenione w żydowskim folklorze i wspomnieniach z Witebska. Jego unikalny styl, często określany jako „marzenie senne”, charakteryzował się liryzmem, fantazją i żywą kolorystyką. Picasso mawiał o nim, że po śmierci Matisse’a, Chagall będzie jedynym malarzem, który naprawdę rozumie, czym jest kolor. Jego malarstwo było wyrazem wewnętrznego świata, pełnego symboli i emocji.
Twórczość w dziedzinie witraży
Marc Chagall stał się światowej sławy twórcą witraży, które stanowią jedno z jego monumentalnych osiągnięć. Jego prace w tej dziedzinie zdobią liczne prestiżowe miejsca na całym świecie. W 1962 roku stworzył słynne „Okna Jerozolimskie” w Izraelu, a także projektował witraże dla katedr w Reims i Metzu. W 1964 roku stworzył okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku pod tytułem „Pokój”, co podkreśla jego uniwersalne przesłanie.
Najważniejsze realizacje witrażowe Marca Chagalla:
- Okna Jerozolimskie (1962)
- Witraże dla katedry w Reims
- Witraże dla katedry w Metzu
- Okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku (1964) pod tytułem „Pokój”
Prace sceniczne i kostiumy
Oprócz malarstwa i witraży, Chagall zajmował się także projektowaniem scenografii i kostiumów. W 1942 roku stworzył oprawę do baletu „Aleko”, a jego wpływ na teatr był znaczący. Jego obraz „Skrzypek” z 1912 roku stał się bezpośrednią inspiracją dla tytułu słynnego musicalu „Skrzypek na dachu”, co świadczy o jego szerokim oddziaływaniu na kulturę popularną.
Monumentalny plafon w Operze Paryskiej
W 1963 roku, na zlecenie André Malraux, Chagall podjął się monumentalnego zadania namalowania plafonu w Palais Garnier (Opera Paryska). Ta praca stanowiła kulminację jego artystycznych dokonań i okrasiła jego reputację jako artysty zdolnego do tworzenia dzieł o spektakularnej skali.
Kontrowersje i trudne doświadczenia w życiu Marca Chagalla
Doświadczenie pogromów
W dzieciństwie Marc Chagall był świadkiem pogromów, co pozostawiło głęboki ślad w jego psychice. Wspominał moment, gdy musiał zaprzeczyć swojemu żydostwu przed napastnikami, aby uniknąć śmierci. Te traumatyczne doświadczenia znalazły odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości, często poruszającej tematykę prześladowań i poszukiwania bezpieczeństwa.
Naziostowska kampania przeciwko sztuce „zdegenerowanej”
W latach 30. XX wieku naziści uznali twórczość Chagalla za „sztukę zdegenerowaną”. Jego prace były usuwane z niemieckich muzeów, a niektóre z nich spalono. To prześladowanie zmusiło artystę do ucieczki z kontynentu, podkreślając brutalność reżimu nazistowskiego wobec sztuki i jej twórców. Przypadki grabieży dzieł Chagalla przez nazistów skutkowały późniejszymi procesami o restytucję skradzionych obrazów, ukazując trudną historię sztuki w tamtym okresie.
Ciekawostki z życia Marca Chagalla
Przynależność do Masonerii
Marc Chagall był aktywnym członkiem nieregularnej loży wolnomularskiej Wielki Orient Ludów Rosji. Jego przynależność do tej organizacji dodaje kolejny, interesujący wymiar do jego biografii, ukazując jego zaangażowanie w różne kręgi społeczne i intelektualne.
Witebsk jako „Rosyjskie Toledo”
Miasto jego dzieciństwa, Witebsk, było nazywane przez malarza Ilję Repina „Rosyjskim Toledo”. Ta nazwa na zawsze ukształtowała wyobraźnię wizualną Chagalla, stając się nierozerwalnie związaną z jego sztuką i wspomnieniami z młodości. Witebsk stanowił dla niego nie tylko miejsce narodzin, ale także symboliczny krajobraz artystyczny.
Muzeum Marca Chagalla w domu rodzinnym
Dom w Witebsku, w którym dorastał artysta, przetrwał zniszczenia wojenne i obecnie mieści się w nim Muzeum Marca Chagalla. Jest to świadectwo trwałego związku artysty z jego rodzinnym miastem i jego dziedzictwem. Muzeum to stanowi ważny punkt odniesienia dla zrozumienia korzeni jego twórczości.
Chronologia życia i kariery Marca Chagalla
Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty z życia i kariery Marca Chagalla, ukazując jego rozwój artystyczny i osobisty na tle wydarzeń historycznych.
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1887 | Narodziny Moishe Shagala (później Marca Chagalla) w Witebsku (Imperium Rosyjskie). |
| 1906 | Rozpoczęcie nauki w studiu Yehudy Pena w Witebsku. Przeprowadzka do Petersburga. |
| 1908–1910 | Nauka u Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej w Petersburgu. |
| 1910 | Pierwszy wyjazd do Paryża. Zamieszkanie w kolonii artystycznej La Ruche. |
| 1912 | Namalowanie obrazu „Skrzypek”, który stał się inspiracją dla musicalu „Skrzypek na dachu”. |
| 1914 | Powrót do Rosji. |
| 1915 | Małżeństwo z Bellą Rosenfeld. |
| 1918 | Mianowanie komisarzem sztuk pięknych w obwodzie witebskim. Założenie Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Ludowej Szkoły Artystycznej w Witebsku. |
| 1922 | Wyjazd z Rosji, powrót do Berlina. |
| 1923 | Powrót do Paryża. |
| 1930 | Otrzymanie stypendium od Carskiego Towarzystwa Upowszechniania Sztuki, umożliwiające dalsze studia. |
| 1941 | Ucieczka z okupowanej Francji przed nazistami. Przeprowadzka do Nowego Jorku. |
| 1944 | Śmierć Belli Rosenfeld. |
| 1948 | Powrót do Francji. |
| 1952 | Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky. |
| 1962 | Stworzenie „Okien Jerozolimskich” w Izraelu. |
| 1963 | Namalowanie monumentalnego plafonu w Palais Garnier (Opera Paryska). |
| 1964 | Stworzenie okien dla siedziby ONZ w Nowym Jorku pod tytułem „Pokój”. |
| 1985 | Śmierć w Saint-Paul-de-Vence we Francji. |
Marc Chagall, poprzez swoją sztukę, pokazał, jak ważne jest pielęgnowanie własnych korzeni i marzeń, nawet w obliczu największych wyzwań. Jego życie stanowi dowód na siłę ludzkiego ducha i nieprzemijającą moc sztuki, która potrafi przekraczać granice czasu i przestrzeni, łącząc osobiste doświadczenia z uniwersalnymi przesłaniami.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jakie są najważniejsze dzieła Marcu Chagalla?
Do najważniejszych dzieł Marcu Chagalla należą obrazy takie jak „Ja i moja wioska”, „Urodziny”, „Nad miastem” oraz cykle malowideł do opery w Paryżu i Biblioteki Narodowej w Jerozolimie. Jego twórczość charakteryzuje się unikalnym połączeniem elementów surrealizmu, kubizmu i folkloru żydowskiego.
Jakiej narodowości był Marc Chagall?
Marc Chagall był pochodzenia rosyjskiego i żydowskiego. Urodził się w Witebsku na terenie Imperium Rosyjskiego, a przez większość swojego życia czuł silne związki z kulturą i tradycją żydowską.
Gdzie są obrazy Chagalla?
Obrazy Marcu Chagalla znajdują się w wielu prestiżowych muzeach na całym świecie, w tym w Muzeum Marcu Chagalla w Nicei, w Centre Pompidou w Paryżu, w MoMA w Nowym Jorku oraz w licznych galeriach w Europie i Ameryce. Jego dzieła można również podziwiać w przestrzeniach publicznych, takich jak budynki operowe czy synagogi.
W jakim stylu malował Chagall?
Styl Marcu Chagalla jest trudny do jednoznacznego zaszufladkowania, łącząc elementy wielu nurtów artystycznych. Często określa się go jako malarza symbolistę, surrealistę, a czasem kubistę, jednak zawsze tworzył w sposób bardzo indywidualny, czerpiąc inspirację z własnych wspomnień, marzeń i kultury żydowskiej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marc_Chagall
