Jean-Paul Sartre, francuski filozof, pisarz i dramaturg, urodzony 21 czerwca 1905 roku, jest postacią, która na zawsze odcisnęła swoje piętno na światowej myśli XX wieku. Uznawany za jednego z głównych przedstawicieli egzystencjalizmu, jego twórczość poruszała fundamentalne kwestie ludzkiej wolności, odpowiedzialności i kondycji. Zmarł 15 kwietnia 1980 roku w wieku 74 lat, a jego pogrzeb zgromadził na ulicach Paryża około 50 000 osób, co stanowiło świadectwo jego ogromnego wpływu na społeczeństwo. Przez całe życie związany był z wybitną intelektualistką i feministką Simone de Beauvoir, z którą tworzył niekonwencjonalny, otwarty związek, kwestionując przy tym społeczne normy i konwencje. Sartre, pochodzący z paryskiej rodziny mieszczańskiej, od wczesnych lat starał się zdystansować od swoich korzeni, co znalazło odzwierciedlenie w jego filozofii i stylu życia. Jego ojciec, Jean-Baptiste Sartre, oficer francuskiej marynarki, zmarł, gdy Jean-Paul miał zaledwie dwa lata, co znacząco wpłynęło na jego dzieciństwo, spędzone pod opieką matki i dziadka ze strony matki, Charlesa Schweitzera. Dziadek, nauczyciel języka niemieckiego, zaszczepił w młodym Sartrze miłość do matematyki i literatury klasycznej, kładąc podwaliny pod jego przyszłą, bogatą karierę intelektualną.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na kwiecień 2024 roku Jean-Paul Sartre miałby 118 lat.
- Żona/Mąż: Wieloletni, otwarty związek z Simone de Beauvoir.
- Dzieci: Brak.
- Zawód: Filozof, pisarz, dramaturg, publicysta.
- Główne osiągnięcie: Rozwój i popularyzacja egzystencjalizmu, autor rozprawy „Byt i nicość”.
Podstawowe informacje o Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Sartre, którego pełne nazwisko brzmiało Jean-Paul Charles Aymard Sartre, urodził się 21 czerwca 1905 roku w Paryżu. Jego życie, zakończone 15 kwietnia 1980 roku w tym samym mieście, stanowiło przykład aktywnego zaangażowania intelektualnego i społecznego. W chwili śmierci miał 74 lata. Jego pogrzeb przyciągnął tłumy, co podkreślało jego status jako jednej z najważniejszych postaci francuskiej i światowej kultury XX wieku. Sartre był postacią, która aktywnie wpływała na debatę publiczną, kształtując myślenie o wolności, odpowiedzialności i ludzkiej naturze.
Pełne imię i nazwisko
Pełne nazwisko Jean-Paul Sartre brzmiało Jean-Paul Charles Aymard Sartre. Pochodzenie z rodziny o mieszczańskich korzeniach stanowiło dla niego punkt odniesienia, od którego, poprzez swoją filozofię i styl życia, starał się zdystansować.
Data i miejsce urodzenia
Jean-Paul Sartre przyszedł na świat 21 czerwca 1905 roku w Paryżu. Był jedynym dzieckiem Jeana-Baptiste’a Sartre’a i Anne-Marie Schweitzer.
Data i okoliczności śmierci
Jean-Paul Sartre zmarł 15 kwietnia 1980 roku w Paryżu, mając 74 lata. Jego śmierć była doniosłym wydarzeniem, a pogrzeb zgromadził około 50 000 żałobników, co świadczyło o jego ogromnym wpływie na społeczeństwo.
Wykształcenie
Sartre zdobył wykształcenie w prestiżowej École Normale Supérieure (ENS) w Paryżu, gdzie uzyskał stopnie licencjata i magistra. Jego program obejmował psychologię, historię filozofii, logikę, etykę, socjologię i fizykę, co stanowiło solidne fundamenty dla jego wszechstronnej kariery intelektualnej.
Kariera i działalność
Kariera Jean-Paula Sartre’a była niezwykle bogata i wszechstronna, obejmując pracę pedagogiczną, działalność publicystyczną oraz tworzenie fundamentalnych dzieł filozoficznych i literackich. Jako główny przedstawiciel egzystencjalizmu, jego idee wywarły znaczący wpływ na socjologię, teorię krytyczną i studia literackie. Jego życie zawodowe było ściśle powiązane z zaangażowaniem społecznym i politycznym, co odzwierciedlała jego twórczość i postawa wobec świata.
Kariera pedagogiczna
W latach 1931–1945 Jean-Paul Sartre pracował jako nauczyciel w liceach w Hawrze, Laon oraz w paryskich liceach Lycée Pasteur i Lycée Condorcet. Praca ta pozwoliła mu na bezpośredni kontakt z młodzieżą i kształtowanie przyszłych pokoleń, jednocześnie umożliwiając mu rozwijanie własnych, rewolucyjnych idei filozoficznych.
Główne dzieło filozoficzne
Najważniejszym dziełem filozoficznym Jean-Paula Sartre’a jest rozprawa „Byt i nicość” (L’Être et le Néant), opublikowana w 1943 roku. W tej fundamentalnej pracy analizował konflikt między „złą wiarą”, czyli konformizmem i odrzuceniem wolności, a autentycznym sposobem istnienia, który zakłada pełną odpowiedzialność za swoje wybory. Dzieło to jest kamieniem milowym w rozwoju egzystencjalizmu.
Działalność publicystyczna
Po II wojnie światowej Jean-Paul Sartre współzałożył pismo „Les Temps modernes”, które stało się dla niego ważną platformą do propagowania idei politycznych i społecznych oraz angażowania się w debaty intelektualne. Poprzez to czasopismo Sartre kształtował opinię publiczną i promował swoje egzystencjalistyczne i marksistowskie poglądy.
Debiut teatralny
Pierwszy utwór sceniczny, dramat „Bariona, ou le fils du tonnerre”, Jean-Paul Sartre napisał w 1940 roku podczas pobytu w niemieckim stalagu XII-D w Trewirze. Ten debiut zapowiadał jego późniejsze sukcesy na scenie i w literaturze.
Życie prywatne i rodzinne
Życie prywatne Jean-Paula Sartre’a było niekonwencjonalne, odzwierciedlając jego poglądy filozoficzne. Wczesna strata ojca, wychowanie przez matkę i dziadka, a także wieloletni związek z Simone de Beauvoir, ukształtowały jego postrzeganie świata i relacji międzyludzkich. Problemy w dzieciństwie, w tym wada wzroku, również wpłynęły na jego życie i twórczość.
Wczesne lata i wychowanie
Jean-Paul Sartre stracił ojca, gdy miał dwa lata. Po śmierci ojca, Jean-Paul był wychowywany przez matkę i dziadka ze strony matki, Charlesa Schweitzera. Dziadek, nauczyciel języka niemieckiego, zaszczepił w nim zainteresowania matematyczne i literackie.
Relacja z Simone de Beauvoir
Od 1929 roku Jean-Paul Sartre pozostawał w otwartym związku z Simone de Beauvoir. Ich partnerstwo, oparte na wzajemnym szacunku i intelektualnej współpracy, kwestionowało społeczne i kulturowe oczekiwania. Wspólnie tworzyli jeden z najbardziej wpływowych intelektualnych duetów XX wieku.
Sławne pokrewieństwo
Jean-Paul Sartre był spokrewniony z teologiem, lekarzem i organistą Albertem Schweitzerem, który był jego kuzynem.
Problemy w dzieciństwie
Po przeprowadzce do La Rochelle, młody Sartre doświadczał trudności, w tym drwin rówieśników spowodowanych zezem rozbieżnym prawego oka. Te doświadczenia mogły wpłynąć na jego filozofię podkreślającą indywidualną walkę z przeciwnościami.
Osiągnięcia i nagrody
Jean-Paul Sartre, mimo odmowy przyjęcia Literackiej Nagrody Nobla, zdobył światowe uznanie. Jego wkład w filozofię i literaturę jest nieoceniony, a jego koncepcje, takie jak „egzystencja poprzedza esencję” czy pojęcie „złej wiary”, stały się fundamentem dla wielu późniejszych myśli. Jego dzieła prowokowały do refleksji i dyskusji, kształtując intelektualny krajobraz XX wieku.
Literacka Nagroda Nobla
W 1964 roku Jean-Paul Sartre został uhonorowany Literacką Nagrodą Nobla, jednak odmówił jej przyjęcia, argumentując, że pisarz nie powinien pozwalać na przekształcenie się w „instytucję”.
Wpływowe idee i koncepcje
Najbardziej znane koncepcje Sartre’a to „egzystencja poprzedza esencję”, podkreślająca wolność człowieka i jego odpowiedzialność za kształtowanie tożsamości, oraz pojęcie „złej wiary” (mauvaise foi). Ikoniczne stwierdzenie „Piekło to inni” z dramatu „Przy drzwiach zamkniętych” (No Exit) stało się powszechnie rozpoznawalnym wyrazem jego spojrzenia na relacje międzyludzkie.
Zaangażowanie polityczne i aktywizm
Jean-Paul Sartre był aktywnie zaangażowany w życie polityczne i społeczne. Jego postawa wobec wojny, kolonializmu i niesprawiedliwości społecznej była stanowcza. Niewola podczas II wojny światowej i stanowczy sprzeciw wobec interwencji militarnych ugruntowały jego pozycję jako intelektualisty zaangażowanego w sprawy świata.
Służba wojskowa i niewola
W 1939 roku Jean-Paul Sartre został powołany do armii francuskiej. W 1940 roku dostał się do niemieckiej niewoli w Padoux. Został zwolniony w kwietniu 1941 roku. Doświadczenie niewoli miało znaczący wpływ na jego przemyślenia dotyczące wolności.
Ruch oporu
Po powrocie do okupowanego Paryża, Jean-Paul Sartre współzałożył podziemną grupę oporu „Socialisme et Liberté”. Działanie tej grupy świadczyło o jego zaangażowaniu w walkę z nazizmem.
Zaangażowanie antykolonialne
Jean-Paul Sartre był przeciwnikiem kolonializmu. Potępiał politykę Francji w Algierii i sprzeciwiał się interwencji USA w Wietnamie. Aktywnie wspierał ruchy wyzwoleńcze.
Ciekawostki z życia Jean-Paul Sartre
Życie Jean-Paula Sartre’a było pełne nie tylko filozoficznych rozważań, ale także barwnych anegdot. Od studenckich mistyfikacji po wpływowe inspiracje filozoficzne – jego droga była naznaczona wydarzeniami, które kształtowały jego osobowość i twórczość.
Wada wzroku i jej wpływ
Jean-Paul Sartre cierpiał na zez rozbieżny prawego oka. Ta wada wzroku była przyczyną drwin w dzieciństwie i wpłynęła na jego zwolnienie z obozu jenieckiego. Twierdził, że problem z widzeniem zaburza jego zmysł równowagi.
Słynny żartowniś
Podczas studiów w ENS, Jean-Paul Sartre znany był jako żartowniś. W 1927 roku zorganizował mistyfikację, informując media o przyznaniu honorowego stopnia naukowego Charlesowi Lindberghowi. Wydarzenie to doprowadziło do dymisji dyrektora szkoły.
Inspiracje filozoficzne
Rozwój intelektualny Jean-Paula Sartre’a był pod ogromnym wpływem seminariów Alexandre’a Kojève’a oraz dzieł Henri Bergsona, Edmunda Husserla i Martina Heideggera. Te inspiracje stanowiły fundament dla jego oryginalnej myśli egzystencjalistycznej.
Prywatny korepetytor
Około 1928 roku Jean-Paul Sartre pracował jako prywatny nauczyciel francuskiego dla japońskiego filozofa Kuki Shūzō, który prawdopodobnie jako pierwszy zainteresował go fenomenologią.
Wpływ literatury
Na Jean-Paula Sartre’a wielkie wrażenie wywarła powieść „Podróż do kresu nocy” Louisa-Ferdinanda Céline’a. Dzieło to znacząco wpłynęło na jego późniejszą twórczość.
Kluczowe etapy życia i kariery Jean-Paul Sartre
Chronologia najważniejszych wydarzeń
- 1905: Urodzenie Jean-Paula Sartre’a w Paryżu.
- 1907: Śmierć ojca, Jean-Baptiste’a Sartre’a.
- 1929: Rozpoczęcie otwartego związku z Simone de Beauvoir.
- 1931–1945: Praca jako nauczyciel w liceach.
- 1932: Przeczytanie powieści „Podróż do kresu nocy” Louisa-Ferdinanda Céline’a.
- 1939: Powołanie do armii francuskiej.
- 1940: Napisanie dramatu „Bariona, ou le fils du tonnerre” podczas niewoli; dostanie się do niemieckiej niewoli.
- 1941: Zwolnienie z obozu jenieckiego.
- 1943: Publikacja „Byt i nicość”.
- 1945: Współzałożenie pisma „Les Temps modernes”.
- 1964: Przyznanie Literackiej Nagrody Nobla, odmowa jej przyjęcia.
- 1980: Śmierć Jean-Paul Sartre’a w Paryżu.
Nagrody i wyróżnienia
Odmowa Literackiej Nagrody Nobla
W 1964 roku Jean-Paul Sartre został uhonorowany Literacką Nagrodą Nobla, jednak odmówił jej przyjęcia, argumentując potrzebę zachowania niezależności twórczej.
Jean-Paul Sartre, jako jeden z najważniejszych myślicieli XX wieku, pozostawił po sobie dziedzictwo filozoficzne i literackie, które wciąż inspiruje i prowokuje do refleksji nad wolnością, odpowiedzialnością i ludzką kondycją. Jego życie, naznaczone wczesną stratą, bogatym wykształceniem i zaangażowaniem politycznym, stanowi fascynujący przykład intelektualisty aktywnie kształtującego otaczający go świat.
Jean-Paul Sartre przekonywał, że wolność i odpowiedzialność są nierozerwalnie związane, a autentyczne życie polega na świadomym kształtowaniu własnej egzystencji, pomimo wszelkich przeciwności.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co głosił Sartre?
Sartre głosił egzystencjalizm, według którego egzystencja poprzedza esencję. Oznacza to, że człowiek najpierw istnieje, a dopiero potem sam tworzy swoją naturę poprzez wybory i działania. Podkreślał wolność i odpowiedzialność jednostki za swoje życie.
Dlaczego Sartre odmówił Nobla?
Sartre odmówił Literackiej Nagrody Nobla w 1964 roku, ponieważ nie chciał być instytucjonalizowany i uważał, że pisarz powinien zachować niezależność od wszelkich oficjalnych gremiów. Wierzył, że przyjęcie nagrody ograniczyłoby jego wolność publicznego wypowiadania się.
Od czego zacząć czytać Sartre?
Dobrym punktem wyjścia do poznania myśli Sartre’a jest jego esej „Egzystencjalizm jest humanizmem”. Można również sięgnąć po słynne dzieła literackie, takie jak powieść „Nudności” lub dramat „Przy drzwiach zamkniętych”, które w przystępny sposób przedstawiają jego filozoficzne koncepcje.
Kto powiedział piekło to inni?
Słynne zdanie „Piekło to inni” pochodzi z dramatu Jeana-Paula Sartre’a pod tytułem „Przy drzwiach zamkniętych”. Wyraża ono ideę, że nasze postrzeganie siebie często jest kształtowane i ograniczane przez spojrzenie i ocenę innych ludzi.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Sartre
