Schopenhauer: Filozof pesymizmu i woli życia

2

Arthur Schopenhauer, urodzony 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, był jednym z najwybitniejszych niemieckich filozofów XIX wieku, którego system myślowy, oparty na głębokim pesymizmie, do dziś stanowi przedmiot analiz i dyskusji. Jest on autorem monumentalnego dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”, które ukazało się w 1818 roku i przedstawia wizję świata jako manifestacji ślepej, irracjonalnej woli, będącej źródłem wszelkiego cierpienia. Pomimo pochodzenia z zamożnej rodziny, jego życie było naznaczone skomplikowanymi relacjami, w tym wieloletnim konfliktem z matką, a także akademicką rywalizacją z G.W.F. Heglem. Odziedziczony po ojcu majątek zapewnił mu niezależność finansową, pozwalającą na poświęcenie się filozofii.

Na [kwiecień 2024] Arthur Schopenhauer miałby 236 lat. Filozof był dwukrotnie żonaty, jednak jego małżeństwa nie przetrwały długo. Nie pozostawił po sobie potomstwa, choć w swoim życiu przyznał się do posiadania dwóch nieślubnych córek, które zmarły w niemowlęctwie. Kluczowym osiągnięciem jego życia jest stworzenie oryginalnego systemu filozoficznego, który po latach został doceniony i wpłynął na wielu myślicieli i artystów.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [kwiecień 2024] miałby 236 lat.
• Żona/Mąż: Filozof był dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Nie pozostawił po sobie potomstwa, choć przyznał się do posiadania dwóch nieślubnych córek, które zmarły w niemowlęctwie.
• Zawód: Filozof.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie oryginalnego systemu filozoficznego opartego na koncepcji woli życia, zawartego w dziele „Świat jako wola i przedstawienie”.

Podstawowe informacje o Arthurem Schopenhauerze

Arthur Schopenhauer urodził się 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, w domu przy ulicy Heiliggeistgasse (obecnie ul. Św. Ducha 47). Swoje życie zakończył 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem, w wieku 72 lat. Jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów XIX wieku, a jego system myślowy charakteryzuje się głębokim pesymizmem. Kluczową ideą jego filozofii jest koncepcja świata jako przejawu ślepej i irracjonalnej „woli”, którą szczegółowo opisał w swoim magnum opus, „Świat jako wola i przedstawienie”, opublikowanym w 1818 roku.

Życie prywatne Arthura Schopenhauera

Rodzina i pochodzenie

Arthur Schopenhauer był synem Heinricha Florisa Schopenhauera i Johanny Schopenhauer. Pochodzili oni z zamożnych, niemieckich rodzin patrycjuszowskich o poglądach republikańskich i kosmopolitycznych. W 1793 roku, w obliczu zajęcia Gdańska przez Prusy, rodzina przeprowadziła się do Hamburga. Tragiczne wydarzenia z 1805 roku, jakim była śmierć ojca Arthura, który utonął w kanale, pogłębiły problemy rodzinne. Zarówno Arthur, jak i jego matka, podejrzewali samobójstwo, co mogło mieć związek z głęboką depresją ojca.

Relacje rodzinne

Relacje Arthura z matką, Johanną, były niezwykle napięte i skomplikowane. Johanna uważała syna za aroganckiego i trudnego we współżyciu, co doprowadziło do trwającego 24 lata zerwania kontaktu między nimi. Pomimo głoszenia przez Schopenhauera idei ascetyzmu, jego życie intymne nie było wolne od romansów. Przyznał się również do posiadania dwóch nieślubnych córek, które zmarły w niemowlęctwie.

Edukacja i rozwój intelektualny

Wczesna nauka i języki

Już od najmłodszych lat Schopenhauer miał styczność z różnymi kulturami i językami. W 1797 roku, w wieku dziewięciu lat, został wysłany do Hawru we Francji, gdzie biegle opanował język francuski. Dalsza edukacja za granicą miała miejsce w 1803 roku, podczas dwunastotygodniowego pobytu w szkole w Wimbledon w Anglii. Tam jednak zraził się do surowej religijności anglikańskiej, co prawdopodobnie wpłynęło na jego późniejsze poglądy.

Studia i zmiana kierunku

W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Getyndze. Jednak już po roku nauki podjął radykalną decyzję o całkowitym poświęceniu się filozofii, rezygnując z kariery medycznej. Ta zmiana kierunku okazała się kluczowa dla jego dalszego życia i rozwoju intelektualnego. Tytuł doktora filozofii uzyskał w 1813 roku na Uniwersytecie w Jenie, broniąc pracę doktorską zatytułowaną „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”.

Kariera filozoficzna i poglądy

Praca akademicka i rywalizacja

W 1820 roku Arthur Schopenhauer podjął próbę zdobycia pozycji akademickiej, zostając wykładowcą na Uniwersytecie w Berlinie. Jego kariera uniwersytecka nie należała jednak do udanych. Celowo wyznaczał godziny swoich wykładów w tym samym czasie, co wykłady G.W.F. Hegla, licząc na przyciągnięcie studentów. Niestety, ta strategia okazała się porażką – na zajęcia Schopenhauera przychodziło zaledwie pięciu studentów, co stanowiło ogromną różnicę w porównaniu do popularności Hegla.

Krytyka filozofii niemieckiej

Schopenhauer był znany ze swojej niechęci i ostrej krytyki wobec innych czołowych filozofów niemieckich swoich czasów. Szczególnie zaciekle atakował Hegla, Fichtego i Schellinga, których twórczość określał mianem „szarlatanerii”. Jego poglądy stały w wyraźnym kontraście do dominującego wówczas idealizmu niemieckiego.

Wpływy filozoficzne

Jednym z najbardziej oryginalnych aspektów filozofii Schopenhauera był jego entuzjastyczny stosunek do myśli wschodniej. Był on jednym z pierwszych myślicieli Zachodu, którzy z uznaniem przyjęli filozofię Upaniszad oraz buddyzm. Te wpływy znacząco ukształtowały jego własny system myślowy, zwłaszcza koncepcję woli.

Teoria woli

Centralnym elementem systemu filozoficznego Schopenhauera jest koncepcja „woli życia”. Uznawał ją za fundamentalną rzeczywistość świata – ślepy, irracjonalny popęd, który jest źródłem wszelkiego cierpienia. Ta koncepcja, głęboko pesymistyczna, stanowiła podstawę jego rozważań nad naturą istnienia i ludzkiego losu.

Majątek i niezależność finansowa

Dziedzictwo i inwestycje

Po śmierci swojego ojca, Heinricha Florisa Schopenhauera, Arthur odziedziczył znaczną część rodzinnego majątku. Zamiast podejmować ryzykowne inwestycje, postępował konserwatywnie, lokując swoje fundusze w obligacje rządowe. Ta strategia okazała się skuteczna i zapewniła mu stabilność finansową na lata.

Niezależność finansowa

Dzięki odsetkom generowanym przez swoje inwestycje, Schopenhauer mógł cieszyć się pełną niezależnością finansową. Pozwoliło mu to na prowadzenie życia niezależnego uczonego, bez konieczności angażowania się w pracę zarobkową czy zabiegania o etaty akademickie, co było dla niego istotne ze względu na jego krytyczne podejście do środowiska uniwersyteckiego.

Spory finansowe

Nawet w kwestiach finansowych Schopenhauer potrafił być stanowczy. Gdy dom handlowy Muhl ogłosił upadłość, jako jedyny wierzyciel nie zgodził się na proponowaną ugodę. Jego determinacja przyniosła skutek – po latach sporów odzyskał pełną kwotę należności, co świadczy o jego konsekwencji i determinacji w dążeniu do swoich celów.

Osobowość i poglądy

Etyka i stosunek do zwierząt

Arthur Schopenhauer był pionierem w dziedzinie etyki zwierząt i zdecydowanym przeciwnikiem wiwisekcji. Jego poglądy na temat cierpienia zwierząt wynikały z jego ogólnego systemu filozoficznego, w którym postrzegał wolę życia jako uniwersalną siłę. Był przekonany o konieczności współczucia dla wszystkich istot żyjących.

Pudle filozofa

W życiu prywatnym Schopenhauera ważną rolę odgrywały jego psy, rasy pudel. Były one jego wiernymi towarzyszami i jedynymi bliskimi istotami. W swoim testamencie zadbał o ich los, co świadczy o głębokiej więzi, jaka ich łączyła. Jego psy często towarzyszyły mu podczas codziennych spacerów.

Poglądy na kobiety

Schopenhauer znany był z mizoginistycznych poglądów, które szczegółowo wyłożył w swoim eseju „O kobietach”. Wielu badaczy jego życia i twórczości wiąże te poglądy z jego toksyczną i skomplikowaną relacją z matką, Johanną. Jego krytyka kobiet była ostra i bezkompromisowa.

Metafory i teorie

Jest on autorem wielu przenikliwych metafor i obserwacji dotyczących ludzkiej natury i relacji międzyludzkich. Jedną z najbardziej znanych jest metafora „dylematu jeża”, która opisuje trudności w nawiązywaniu bliskich relacji. Opiera się ona na potrzebie bliskości, która jednocześnie wiąże się z ryzykiem wzajemnego ranienia się, podobnie jak jeże, które trzymając się blisko, mogą się boleśnie pokłuć.

Ateizm i religia

Arthur Schopenhauer był zdeklarowanym ateistą. Uważał religie za formę „metafizyki dla ludu”, czyli uproszczonych systemów wierzeń, które mają na celu pocieszenie i ułatwienie zrozumienia świata dla mas. Choć krytykował religie instytucjonalne, jego filozofia zawierała głębokie refleksje na temat cierpienia i poszukiwania sensu, które można uznać za duchowe w szerszym tego słowa znaczeniu.

Hobby, styl życia i podróże

Pasja muzyczna

Przez niemal całe swoje życie Arthur Schopenhauer pielęgnował pasję muzyczną. Codziennie grał na flecie poprzecznym, co stanowiło dla niego nie tylko formę rozrywki, ale przede wszystkim emocjonalne wytchnienie i sposób na ukojenie zmysłów. Ta regularna praktyka muzyczna była stałym elementem jego codzienności.

Zamiłowanie do podróży

W młodości Schopenhauer odbył wielką podróż po Europie, która poszerzyła jego horyzonty i doświadczenia. W późniejszym wieku dwukrotnie odwiedził Włochy, co świadczy o jego zamiłowaniu do podróżowania i poznawania nowych miejsc. Podczas jednego z pobytów w Wenecji otarł się nawet o spotkanie z wybitnym poetą, Lordem Byronem.

Rutyna i życie codzienne

Ostatnie 30 lat swojego życia Schopenhauer spędził w Frankfurcie nad Menem, gdzie prowadził niezwykle uporządkowany tryb życia. Jego dni miały ściśle określony rytm. Każdego popołudnia odbywał spacer ze swoim ukochanym pudlem, co stało się charakterystycznym elementem krajobrazu miasta. Wieczory spędzał zazwyczaj w hotelu Englischer Hof, czytając gazety.

Kontrowersje i incydenty

Incydent z sąsiadką

Życie Schopenhauera nie było wolne od kontrowersji. W 1821 roku doszło do incydentu z jego sąsiadką, szwaczką Caroline Marquet. Schopenhauer wypchnął ją z przedpokoju, co doprowadziło do interwencji sądu. W wyniku tej sprawy został zobowiązany do wypłacania jej dożywotniej renty, co stanowiło znaczące obciążenie finansowe i stanowiło dowód na jego trudny charakter.

Krytyka teizmu

Filozof był również znany z ostrej krytyki teizmu, zwłaszcza judaizmu i chrześcijaństwa. Zarzucał tym religiom antropocentryzm, czyli skupienie na człowieku jako centrum świata, oraz brak wystarczającej empatii wobec zwierząt. Jego krytyka wynikała z jego fundamentalnych założeń filozoficznych, które stawiały w centrum uniwersalną wolę życia.

Ciekawostki i dziedzictwo

Współpraca z Goethem

Jednym z inspirujących epizodów w życiu Schopenhauera była jego znajomość z Johannem Wolfgangiem von Goethe. Współpracowali oni nad teorią kolorów, co zaowocowało wspólną publikacją „O wzroku i kolorach” w 1816 roku. Schopenhauer w swoich późniejszych pracach o kolorach bronił stanowiska Goethego, stając w opozycji do teorii Newtona.

Późna sława i sukcesy

Przez większą część swojego życia Arthur Schopenhauer pozostawał w cieniu, a jego prace były szeroko ignorowane. Prawdziwą popularność zyskał dopiero po 1851 roku, w wieku ponad 60 lat. Jego zbiór esejów „Parerga i paralipomena” stał się niespodziewanym bestsellerem pod koniec jego życia, przynosząc mu zasłużone uznanie.

Wpływ na naukę i kulturę

Filozofia Schopenhauera wywarła znaczący wpływ nie tylko na myśl filozoficzną, ale również na naukę i kulturę. Erwin Schrödinger, twórca mechaniki kwantowej, przyznawał, że system Schopenhauera był kluczowy dla jego rozumienia świata. Jego pesymistyczne wizje inspirowały rzesze artystów i myślicieli, od kompozytora Richarda Wagnera po filozofa Fryderyka Nietzschego.

Samotność i wybory życiowe

Schopenhauer świadomie wybierał samotność, co odzwierciedla jego pogląd, że „człowiek jest tym bardziej towarzyski, im mniej jest wart pod względem intelektualnym”. Jego życie było naznaczone dystansem do ludzi, a jedynymi stworzeniami, z którymi nawiązał głębszą więź, były jego psy. Jego decyzje życiowe, w tym przeprowadzka do Frankfurtu, były często motywowane lękiem przed chorobami, takimi jak epidemia cholery, która pochłonęła życie Hegla w Berlinie.

Znajomość języków

Poza językiem ojczystym, niemieckim, oraz francuskim, który opanował w młodości, Schopenhauer biegle władał również angielskim, włoskim, hiszpańskim, a także znał łacinę i grekę. Ta wszechstronna znajomość języków pozwoliła mu na dostęp do szerokiego spektrum literatury i myśli filozoficznej z różnych kręgów kulturowych.

Krytyka uniwersytetów

Schopenhauer był sceptycznie nastawiony do instytucji uniwersyteckich, uważając, że prawdziwa filozofia nie może rozwijać się w ich murach. Twierdził, że profesorowie, zależni od pensji państwowych, są ograniczani w swojej wolności myślenia i nauczania, co uniemożliwia im prowadzenie autentycznych dociekań filozoficznych.

Pocieszenie w tekstach indyjskich

Teksty indyjskie, zwłaszcza Upaniszady, stanowiły dla Schopenhauera ogromne źródło pocieszenia. Nazywał je „pociechą swojego życia i śmierci”, co świadczy o głębokim wpływie, jaki wywarła na niego filozofia Wschodu, zwłaszcza w kontekście jego własnych przemyśleń nad cierpieniem i naturą rzeczywistości.

Stosunek do samobójstwa

Choć Arthur Schopenhauer był filozofem pesymizmu, jego stosunek do samobójstwa był złożony. Nie potępiał go moralnie, ale uważał za błąd. Według jego teorii, samobójstwo jest zaprzeczeniem woli życia, a nie jej przezwyciężeniem. Oznacza to, że osoba popełniająca samobójstwo wciąż jest związana wolą, ale w sposób destrukcyjny.

Kolekcja dzieł sztuki

Schopenhauer posiadał kolekcję dzieł sztuki, wśród których znajdował się pozłacany posążek Buddy. W tamtych czasach posiadanie takiego przedmiotu w Europie było rzadkością i świadczyło o jego zainteresowaniu kulturą Wschodu oraz jego nietuzinkowym guście. Jego fascynacja Wschodem znajdowała odzwierciedlenie również w jego życiu codziennym.

Ostatnie chwile

Według relacji, ostatnie słowa Arthura Schopenhauera brzmiały: „Wyraził zadowolenie, że umiera w spokoju i z jasnym umysłem”. Te proste słowa świadczą o jego pogodzeniu się z losem i zachowaniu klarowności myśli aż do samego końca.

Dziedzictwo gdańskie

Mimo że Arthur Schopenhauer opuścił Gdańsk w bardzo młodym wieku, nigdy nie zapomniał o swoim pochodzeniu. Zawsze podkreślał swoje korzenie wywodzące się z wolnego miasta Gdańska, co stanowiło ważny element jego tożsamości.

Miejsce pochówku

Arthur Schopenhauer został pochowany na cmentarzu Hauptfriedhof we Frankfurcie nad Menem. Na jego nagrobku widnieje jedynie jego imię i nazwisko, bez żadnych dat ani epitafiów. Ta skromna forma upamiętnienia odzwierciedla jego filozoficzne podejście do życia i śmierci, a także jego charakter.

Kluczowe daty z życia Arthura Schopenhauera

• 1788 – Narodziny w Gdańsku.
• 1805 – Tragiczna śmierć ojca.
• 1813 – Uzyskanie doktoratu filozofii.
• 1818 – Publikacja dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”.
• 1820 – Rozpoczęcie pracy jako wykładowca w Berlinie.
• 1860 – Śmierć we Frankfurcie nad Menem.

Najważniejsze publikacje i dzieła

• „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej” (rozprawa doktorska, 1813)
• „O wzroku i kolorach” (współpraca z Goethem, 1816)
• „Świat jako wola i przedstawienie” (1818)
• „Parerga i paralipomena” (zbiór esejów, późna sława i bestseller)

Warto wiedzieć:

Warto wiedzieć: Arthur Schopenhauer był jednym z pierwszych myślicieli Zachodu, którzy z entuzjazmem podchodzili do filozofii wschodniej, w szczególności do buddyzmu i Upaniszad, co znacząco wpłynęło na jego własny system myślowy.

Tabela kluczowych informacji biograficznych

Wpływ na przyszłe pokolenia

Choć przez większość życia Schopenhauer był marginalizowany, jego filozofia zyskała uznanie pośmiertnie i wywarła ogromny wpływ na późniejszych myślicieli i artystów. Jego pesymistyczne spojrzenie na świat, koncepcja woli oraz głębokie refleksje nad cierpieniem inspirowały takich twórców jak Richard Wagner, Fryderyk Nietzsche, a także naukowców, jak Erwin Schrödinger, dla którego system Schopenhauera był kluczowy w zrozumieniu świata.

Arthur Schopenhauer swoim życiem i myślą pokazał, że nawet w obliczu cierpienia i pesymizmu można odnaleźć drogę do spokoju i mądrości, często poprzez zrozumienie własnej woli i akceptację niedoskonałości świata. Jego postawa, mimo trudnego charakteru, stanowiła inspirację dla wielu, a jego dzieła do dziś pozostają ważnym elementem kanonu filozofii zachodniej.

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer