Tołstoj: Lew Nikołajewicz, pisarz i myśliciel głoszący prawdę

4

Lew Tołstoj (ur. 9 września 1828, zm. 20 listopada 1910) to jedna z najwybitniejszych postaci w historii literatury światowej, rosyjski pisarz i myśliciel, którego dzieła wywarły niezatarty wpływ na kulturę i filozofię. Autor monumentalnych powieści takich jak „Wojna i pokój” czy „Anna Karenina”, Tołstoj był postacią złożoną, której życie naznaczone było zarówno twórczością literacką, jak i głębokimi przemianami duchowymi, działalnością społeczną oraz burzliwym życiem osobistym.

Na [listopad 2023] Lew Tołstoj miałby 195 lat. Był mężem Zofii Bers, z którą miał czternaścioro dzieci. Jego twórczość, choć przyniosła mu światowe uznanie, często wywoływała kontrowersje, a jego późniejsze poglądy na religię i społeczeństwo doprowadziły do ekskomuniki ze strony Cerkwi prawosławnej. Mimo to, jego idee pacyfistyczne inspirowały takich liderów jak Mahatma Gandhi i Martin Luther King Jr.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [listopad 2023] miałby 195 lat.
• Żona/Mąż: Zofia Bers.
• Dzieci: Czternaścioro.
• Zawód: Pisarz, myśliciel.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych powieści „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”, a także rozwinięcie filozofii pacyfizmu.

Lew Tołstoj: Życie i Twórczość Wybitnego Rosyjskiego Pisarza

Hrabia Lew Nikołajewicz Tołstoj, jeden z najwybitniejszych pisarzy i myślicieli rosyjskich, urodził się 9 września 1828 roku (według starego stylu 28 sierpnia) w swoim rodzinnym majątku Jasna Polana, położonym niedaleko Tuły, około 200 kilometrów na południe od Moskwy. Wywodzący się ze starej i szanowanej rosyjskiej arystokracji, której korzenie sięgały XIV wieku, Tołstoj od najmłodszych lat doświadczał życia w zamożnym otoczeniu. Jego wczesne dzieciństwo zostało naznaczone stratą – matkę stracił w wieku zaledwie dwóch lat, a ojca w wieku dziewięciu lat. Wychowaniem młodego hrabiego zajęli się krewni. Edukacja Tołstoja nie przebiegała jednak gładko; w 1844 roku rozpoczął studia prawnicze i języków orientalnych na Uniwersytecie Kazańskim, ale jego nauczyciele oceniali go jako osobę „niezdolną i niechętną do nauki”, co doprowadziło do przedwczesnego porzucenia studiów w połowie ich trwania.

Życie Osobiste i Rodzina Lwa Tołstoja

Pochodzenie i Wczesne Lata

Lew Tołstoj urodził się w zamożnej i arystokratycznej rodzinie. Jego ojcem był hrabia Nikołaj Iljicz Tołstoj, weteran wojny z 1812 roku, a matką księżna Maria Tołstoj (z domu Wołkońska). Był czwartym z pięciorga dzieci. Wczesne osierocenie, najpierw przez matkę w wieku 2 lat, a następnie przez ojca w wieku 9 lat, miało znaczący wpływ na jego wychowanie, które przejęli krewni. Te bolesne doświadczenia z pewnością kształtowały jego późniejsze spojrzenie na życie i ludzkie relacje.

Małżeństwo i Dzieci

Przełomowym momentem w życiu Lwa Tołstoja było małżeństwo z Zofią Bers, córką nadwornego lekarza. Ślub odbył się 23 września 1862 roku. Zofia była o 16 lat młodsza od pisarza i stała się jego najbliższą współpracowniczką. Jej zaangażowanie w pracę męża było nieocenione – to ona siedmiokrotnie przepisała rękopis monumentalnej powieści „Wojna i pokój”. Z tego związku narodziło się czternaścioro dzieci, z których ośmioro dożyło wieku dorosłego. Tak liczna rodzina stanowiła ogromne wyzwanie logistyczne i emocjonalne dla funkcjonowania domu w Jasnej Polanie.

Warto wiedzieć: Z małżeństwa Lwa Tołstoja z Zofią Bers pochodziło 14 dzieci, z czego ośmioro osiągnęło wiek dorosły.

Konflikty Rodzinne na Tle Ideologicznym

Późniejsze lata życia Tołstoja były naznaczone głębokimi konfliktami z żoną, wynikającymi z jego radykalnych przemian ideologicznych i duchowych. Lew Tołstoj zaczął dążyć do rozdania swojego majątku i zrzeczenia się praw autorskich do swoich dzieł, co stanowiło bezpośrednie zagrożenie dla finansowego bezpieczeństwa rodziny. Zofia Bers stanowczo sprzeciwiała się tym planom, pragnąc zabezpieczyć przyszłość swoich dzieci. Te różnice światopoglądowe doprowadziły do poważnych napięć i kryzysów w małżeństwie, które towarzyszyły pisarzowi aż do końca jego życia.

Kariera Literacka Lwa Tołstoja

Debiut i Pierwsze Sukcesy

Droga literacka Lwa Tołstoja rozpoczęła się stosunkowo wcześnie. Już jako dwudziestolatek, w latach 1852–1856, opublikował swoją półautobiograficzną trylogię, na którą składały się dzieła: „Dzieciństwo”, „Lata chłopięce” i „Młodość”. Ta pierwsza literacka próba przyniosła mu uznanie krytyki i zapowiadała wielką przyszłość pisarską. Już w tych wczesnych utworach można dostrzec charakterystyczną dla Tołstoja analizę psychologiczną i mistrzostwo w opisie ludzkich emocji.

Monumentalne Powieści: „Wojna i Pokój” oraz „Anna Karenina”

Największe dzieła Lwa Tołstoja to powieści, które na trwałe zmieniły oblicze literatury światowej. „Wojna i pokój”, ukończona w 1869 roku, jest monumentalnym freskiem historycznym i psychologicznym, obejmującym epokę wojen napoleońskich. Krytycy, tacy jak Gary Saul Morson, uznają ją za jedną z największych powieści, jakie kiedykolwiek powstały, łączącą epicki rozmach z głęboką analizą ludzkich losów. Siedem lat później, w 1878 roku, ukazała się „Anna Karenina”, uznawana za szczyt realizmu literackiego. Ta poruszająca opowieść o tragicznych losach kobiety w starciu z konwenansami społecznymi jest regularnie wymieniana w rankingach najlepszych książek świata, dowodząc mistrzostwa Tołstoja w przedstawianiu złożoności ludzkiej natury i społeczeństwa.

Późniejsze Dzieła i Krytyka Społeczna

Twórczość Lwa Tołstoja ewoluowała wraz z jego poglądami. Ostatnią z jego wielkich powieści jest „Zmartwychwstanie” z 1899 roku. W tym dziele pisarz zawarł ostrą krytykę instytucji państwowych i kościelnych, a także wplótł wątki ekonomiczne inspirowane filozofią georgizmu. Ta powieść, podobnie jak wcześniejsze prace, stanowiła wyraz jego głębokiej refleksji nad społeczeństwem i jego niedoskonałościami.

Wpływ Doświadczeń Wojennych na Twórczość

Doświadczenia wojenne Lwa Tołstoja, zwłaszcza udział w oblężeniu Sewastopola podczas wojny krymskiej, miały znaczący wpływ na jego twórczość. Owocem tych przeżyć było wydanie „Opowiadań sewastopolskich” w 1855 roku. Dzięki surowemu realizmowi i autentyczności w opisie realiów wojennych, zyskały one ogromną popularność w Rosji. To właśnie okrucieństwo wojny stało się jednym z czynników, które skłoniły pisarza do odrzucenia przemocy i przyjęcia pacyfistycznych idei.

Kluczowe Dzieła Lwa Tołstoja

• „Dzieciństwo” (1852)
• „Lata chłopięce” (1854)
• „Młodość” (1856)
• „Opowiadania sewastopolskie” (1855)
• „Wojna i pokój” (1869)
• „Anna Karenina” (1878)
• „Zmartwychwstanie” (1899)

Osiągnięcia i Uznanie Lwa Tołstoja

Kontrowersje Związane z Nagrodą Nobla

Mimo ogromnego dorobku literackiego i powszechnego uznania, Lew Tołstoj nigdy nie otrzymał Nagrody Nobla. Był nominowany do Literackiej Nagrody Nobla co roku w latach 1902–1906, a także do Pokojowej Nagrody Nobla w latach 1901, 1902 i 1909. Brak tej prestiżowej nagrody do dziś jest uznawany za jeden z największych skandali w historii jej przyznawania, co świadczy o tym, jak bardzo jego twórczość i poglądy wykraczały poza konwencjonalne ramy epoki.

Wysokie Uznanie w Środowisku Literackim

Choć nagroda Nobla mu umknęła, Tołstoj cieszył się ogromnym uznaniem wśród najwybitniejszych pisarzy swoich czasów. Virginia Woolf, jedna z najważniejszych postaci literatury XX wieku, określiła go mianem „największego ze wszystkich powieściopisarzy”, podkreślając jego niezrównany talent do opisywania ludzkiej natury i psychologii. Jego dzieła wyznaczyły nowe standardy dla realizmu w literaturze europejskiej i miały ogromny wpływ na rozwój powieści psychologicznej.

Filozofia, Wiara i Działalność Społeczna Lwa Tołstoja

Duchowe Przebudzenie i „Spowiedź”

Lata 70. XIX wieku były okresem głębokiego kryzysu moralnego i duchowego dla Lwa Tołstoja. Swoje przeżycia i przemyślenia zawarł w autobiograficznym dziele „Spowiedź”, opublikowanym w 1882 roku. Ten kryzys doprowadził go do radykalnej reinterpretacji nauk Jezusa Chrystusa, ze szczególnym naciskiem na Kazanie na Górze. Tołstoj zaczął głosić potrzebę prostego, moralnego życia, opartego na miłości bliźniego i odrzuceniu przemocy. Swoje poglądy na sens życia i religię zawarł również w dziele „Czym polega moja wiara”.

Pacyfizm i Jego Wpływ na Światowych Liderów

Konsekwentna koncepcja „nieprzeciwstawiania się złu przemocą”, którą Lew Tołstoj przedstawił w swojej książce „Królestwo Boże jest wewnątrz was” z 1894 roku, wywarła ogromny wpływ na światowe ruchy pokojowe i ich liderów. Filozofia Tołstoja inspirowała takich działaczy jak Mahatma Gandhi, Martin Luther King Jr. czy James Bevel. Jego idee stały się fundamentem dla strategii obywatelskiego nieposłuszeństwa i walki o prawa człowieka bez użycia przemocy.

Relacja z Gandhim

Szczególnie znacząca była korespondencja Lwa Tołstoja z młodym wówczas Mahatmą Gandhim. Wymiana listów utwierdziła przyszłego lidera Indii w jego przekonaniu o sile ahimsy, czyli niestosowania przemocy. Tołstoj, będąc już wtedy autorytetem moralnym, udzielał Gandhimu rad, które później stały się kluczowym elementem jego filozofii i strategii walki o niepodległość Indii. Ta duchowa więź między dwoma wielkimi postaciami jest świadectwem uniwersalności i siły idei pokojowego oporu.

Wegetarianizm i Etyka

Zgodnie ze swoimi przekonaniami o konieczności szanowania wszelkiego życia, Lew Tołstoj stał się gorliwym propagatorem wegetarianizmu. Odrzucił spożywanie mięsa, a także stał się zagorzałym przeciwnikiem polowań. Te wybory życiowe były wyrazem jego głębokiej etyki, która obejmowała szacunek dla zwierząt i całego świata przyrody, postrzeganego jako integralną część boskiego porządku.

Służba Wojskowa i Jej Wpływ na Tołstoja

Udział w Wojnie Krymskiej

W młodości Lew Tołstoj odbył służbę wojskową, służąc jako oficer artylerii. Brał udział w ważnych wydarzeniach wojny krymskiej, w tym w bitwie nad Czarną i w trwającym 11 miesięcy oblężeniu Sewastopola (1854–1855). Te doświadczenia na froncie dostarczyły mu surowego materiału do literackich opisów brutalności i absurdu wojny.

Awans za Odwagę i Pacyfizm

Za swoje czyny na polu bitwy młody Tołstoj został doceniony i awansowany do stopnia porucznika. Jednakże, bezpośrednie zetknięcie z okrucieństwem wojny, jakiego był świadkiem podczas oblężenia Sewastopola, wywarło na nim głębokie, traumatyczne wrażenie. Te doświadczenia stały się jednym z głównych powodów, dla których ostatecznie porzucił armię i przyjął postawę pacyfisty, odrzucając przemoc jako środek rozwiązywania konfliktów.

Kontrowersje i Skandale w Życiu Lwa Tołstoja

Młodość: Hazard i Długi

Młodość Lwa Tołstoja nie była pozbawiona hulaszczego trybu życia. W 1851 roku jego zamiłowanie do hazardu doprowadziło go do zaciągnięcia ogromnych długów. Aby uciec przed wierzycielami i konsekwencjami, wraz z bratem postanowił udać się na Kaukaz i zaciągnąć się do wojska. To wydarzenie stanowiło punkt zwrotny, kierując jego kroki w stronę służby wojskowej i początków kariery literackiej.

Trauma po Świadectwie Egzekucji

Podczas wizyty w Paryżu w 1857 roku, Lew Tołstoj był świadkiem publicznej egzekucji. To wstrząsające przeżycie miało głęboki wpływ na jego poglądy na temat państwa i jego roli w społeczeństwie. Uznał państwo za „spisek mający na celu korumpowanie obywateli” i poprzysiągł nigdy więcej nie służyć żadnemu rządowi. To wydarzenie wzmocniło jego antypaństwowe i anarchistyczne tendencje.

Konflikt z Cerkwią i Ekskomunika

Radykalne poglądy religijne i ostra krytyka dogmatów oraz instytucji Cerkwi prawosławnej doprowadziły do poważnego konfliktu Lwa Tołstoja z Kościołem. W 1901 roku został oficjalnie wykluczony ze wspólnoty prawosławnej przez Synod. Ta ekskomunika była dramatycznym wydarzeniem, które podkreśliło głębokość jego rozłamu z oficjalną religią i jego dążenie do stworzenia własnej, indywidualnej ścieżki duchowej.

Ciekawostki z Życia Lwa Tołstoja

Spotkania z Innymi Wybitnymi Postaciami

Podczas podróży po Europie w latach 1860–1861, Lew Tołstoj miał okazję spotkać się z innymi wybitnymi twórcami. Jednym z takich spotkań było to z Victorem Hugo, autorem „Nędzników”. To wydarzenie miało bezpośredni wpływ na sposób, w jaki Tołstoj opisywał sceny bitewne w swojej epickiej powieści „Wojna i pokój”. Innym znaczącym spotkaniem była wizyta u francuskiego anarchisty Pierre’a-Josepha Proudhona, od którego Tołstoj pożyczył tytuł dla swojego najbardziej znanego dzieła. Proudhon napisał wcześniej traktat zatytułowany „La Guerre et la Paix” (Wojna i Pokój).

Ucieczka i Śmierć na Stacji Kolejowej

Koniec życia Lwa Tołstoja był naznaczony dramatycznymi wydarzeniami. W listopadzie 1910 roku, w wieku 82 lat, zdecydował się potajemnie opuścić swój dom w Jasnej Polanie. Jego celem było ucieczka przed narastającymi konfliktami rodzinnymi i życie w odosobnieniu, zgodnie ze swoimi ideałami. Jednak podczas tej podróży zachorował na zapalenie płuc. Zmarł na stacji kolejowej Astapowo, co stanowiło tragiczny, ale zarazem symboliczny koniec jego burzliwego życia. Jego ostatnie dni były wyrazem dążenia do prostoty i wewnętrznego spokoju, które przez całe życie starał się osiągnąć.

Warto wiedzieć: W 1908 roku, na trzy lata przed śmiercią, zarejestrowano głos Lwa Tołstoja, co stanowi jeden z nielicznych zachowanych dokumentów dźwiękowych z udziałem tak wielkiego twórcy tamtej epoki.

Podsumowanie: Lew Tołstoj, przez całe życie poszukując głębszego sensu i prawdy, pokazuje nam, jak ważna jest odwaga w dążeniu do samodoskonalenia i życia w zgodzie z własnymi przekonaniami, nawet w obliczu trudności. Jego niezrównane dzieła literackie, połączone z głęboką refleksją filozoficzną i etyczną, czynią go postacią, której dziedzictwo pozostaje żywe i inspirujące dla kolejnych pokoleń czytelników i myślicieli na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Tolstoy