Winston Churchill: polityk i najwybitniejszy Brytyjczyk wszech czasów

2

Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, pisarzem i dwukrotnym Premierem Wielkiej Brytanii, który odegrał kluczową rolę w historii XX wieku. Urodzony 30 listopada 1874 roku, na przełomie 2024 i 2025 roku obchodził 150. rocznicę swoich urodzin. Jako wybitny mówca i przywódca, Churchill kierował krajem podczas najtrudniejszych momentów II wojny światowej, inspirując naród swoim niezłomnym duchem. Jego bogate życie, obejmujące zarówno karierę polityczną, wojskową, jak i literacką, zaowocowało Literacką Nagrodą Nobla w 1953 roku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na przełomie 2024 i 2025 roku obchodził 150. rocznicę urodzin.
• Żona/Mąż: Clementine Hozier
• Dzieci: Pięcioro dzieci
• Zawód: Polityk, Premier Wielkiej Brytanii, pisarz, historyk, malarz
• Główne osiągnięcie: Kierowanie Wielką Brytanią podczas II wojny światowej i otrzymanie Literackiej Nagrody Nobla

Podstawowe informacje o Winstonie Churchillu

Winston Leonard Spencer Churchill urodził się 30 listopada 1874 roku w Blenheim Palace w Oxfordshire, rodowej siedzibie książąt Marlborough. Zmarł 24 stycznia 1965 roku w wieku 90 lat. Jego śmierć była momentem narodowej żałoby, a pogrzeb miał charakter państwowy, co było rzadkim wyróżnieniem dla osoby spoza rodziny królewskiej. Przez większość swojej kariery parlamentarnej reprezentował różne okręgi wyborcze, w tym Oldham, Manchester North West, Dundee, Epping oraz Woodford, służąc w Izbie Gmin łącznie przez ponad 60 lat.

Rodzina i życie prywatne

Winston Churchill był synem Lorda Randolpha Churchilla, brytyjskiego polityka wywodzącego się z arystokratycznej rodziny książąt Marlborough, oraz Jennie Jerome, córki amerykańskiego finansisty Leonarda Jerome’a. W 1908 roku poślubił Clementine Hozier, z którą przeżył 57 lat aż do swojej śmierci. Mieli pięcioro dzieci: Dianę, Randolpha, Sarę, Marigold (zmarła w dzieciństwie) i Mary. Małżeństwo to było kluczowym wsparciem dla jego burzliwej kariery politycznej i stabilizacji emocjonalnej.

Kariera polityczna i urzędy

Dwukrotna kadencja Premiera Wielkiej Brytanii

Dwukrotnie sprawował urząd Premiera Wielkiej Brytanii. Po raz pierwszy w krytycznym okresie II wojny światowej, od 1940 do 1945 roku, oraz po raz drugi w czasach powojennych, od 1951 do 1955 roku, służąc pod panowaniem królów Jerzego VI oraz królowej Elżbiety II. W 1940 roku, po rezygnacji Neville’a Chamberlaina, Churchill objął funkcję Premiera. Tworząc rząd koalicyjny, przejął osobiste kierownictwo nad wysiłkiem wojennym jako Minister Obrony, co pozwoliło mu na bezpośredni nadzór nad strategią militarną.

Pod jego przywództwem Wielka Brytania przetrwała najtrudniejsze miesiące wojny, a jego niezłomna postawa stała się symbolem oporu wobec nazizmu.

Zmiany przynależności partyjnej

Churchill był politycznym „kameleonem”. Karierę zaczynał jako Konserwatysta w 1900 roku, w 1904 roku przeszedł do Partii Liberalnej, by po latach, w 1924 roku, powrócić do Partii Konserwatywnej. Tłumaczył, że „każdy może zmienić partię, ale potrzeba geniuszu, by zmienić ją dwa razy”.

Kanclerz Skarbu

W latach 1924–1929 pełnił funkcję Kanclerza Skarbu w rządzie Stanleya Baldwina. W tym okresie podjął kontrowersyjną decyzję o powrocie Wielkiej Brytanii do parytetu złota, co miało negatywne skutki dla gospodarki i klasy robotniczej.

Minister Spraw Wewnętrznych (Home Secretary)

Jako Home Secretary (1910–1911) wprowadzał reformy więziennictwa i systemu płac. Jednocześnie budził kontrowersje brutalnym tłumieniem strajków górników w Tonypandy, co pokazało jego twardą rękę w kwestiach społecznych.

Służba wojskowa i doświadczenia wojenne

Młodość i pierwsze kampanie

Jako młody oficer kawalerii w latach 90. XIX wieku, Winston Churchill szukał okazji do walki na całym świecie. Brał udział w kampaniach na Kubie, w Indiach oraz w Sudanie, gdzie uczestniczył w szarży pod Omdurmanem w 1898 roku.

Wojna burska i ucieczka z niewoli

Podczas wojny burskiej w Afryce Południowej (1899) pracował jako korespondent wojenny. Został schwytany i uwięziony w obozie jenieckim w Pretorii, z którego dokonał brawurowej ucieczki, co przyniosło mu status bohatera narodowego i znacząco podniosło jego rozpoznawalność.

I wojna światowa i front zachodni

Po porażce operacji w Dardanelach podczas I wojny światowej, za którą został obarczony winą, Churchill zrezygnował z funkcji rządowych w 1915 roku. Udał się na front zachodni, gdzie dowodził batalionem Królewskich Fizylierów Szkockich. Był to trudny okres, związany m.in. z jego rolą jako Pierwszego Lorda Admiralicji w kontekście nieudanej kampanii gallipoli.

Osiągnięcia, twórczość i nagrody

Literacka Nagroda Nobla

W 1953 roku Winston Churchill otrzymał Literacką Nagrodę Nobla. Uzasadnieniem były „mistrzostwo opisu historycznego i biograficznego oraz błyskotliwe oratorstwo w obronie wzniosłych wartości ludzkich”. Jest to jedno z jego najważniejszych wyróżnień, podkreślające jego wszechstronność i głęboki wkład w literaturę i myśl polityczną.

Działalność pisarska

Był niezwykle płodnym pisarzem. Pisał artykuły, biografie i książki historyczne, głównie z powodów finansowych, aby utrzymać swój kosztowny styl życia. Jego dzieła, takie jak „Historia II Wojny Światowej”, są cennym źródłem wiedzy i analizy tamtych wydarzeń.

Malarstwo

Churchill był utalentowanym malarzem amatorem. Zaczął malować w wieku 40 lat, po kryzysie związanym z dymisją z Admiralicji. Stworzył ponad 500 obrazów, które pomagały mu walczyć z depresją, którą nazywał swoim „czarnym psem”. Malarstwo stanowiło dla niego formę terapii i ucieczki od politycznych napięć.

Działalność międzynarodowa i II wojna światowa

„Wielka Trójka” i konferencje

Winston Churchill odegrał kluczową rolę w uformowaniu „Wielkiej Trójki” wraz z Franklinem D. Rooseveltem i Józefem Stalinem. Uczestniczył w ważnych konferencjach międzynarodowych, takich jak te w Teheranie, Jałcie i Poczdamie, które kształtowały powojenny porządek świata.

Karta Atlantycka

W 1941 roku, jeszcze przed oficjalnym przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny, Churchill podpisał z Rooseveltem Kartę Atlantycką. Dokument ten definiował cele aliantów i stanowił fundament przyszłego ładu międzynarodowego.

Przemówienie o „żelaznej kurtynie”

Po przegranych wyborach w 1945 roku, jako lider opozycji, Churchill wygłosił w 1946 roku w Fulton słynne przemówienie o „żelaznej kurtynie”. Ostrzegał w nim świat przed ekspansją radzieckich wpływów, co stanowiło jedno z pierwszych ostrzeżeń przed nadchodzącą zimną wojną.

Kontrowersje i trudne momenty

„Lata na pustyni” (Wilderness Years)

W latach 30. XX wieku Winston Churchill przechodził okres tzw. „lat na pustyni”. Był wówczas izolowany politycznie z powodu swojego sprzeciwu wobec przyznania Indiom statusu dominium oraz uporczywych ostrzeżeń przed rosnącym zagrożeniem ze strony nazistowskich Niemiec. Jego wizjonerstwo w obliczu ignorancji ze strony wielu polityków było wówczas niedoceniane, co jednak później okazało się kluczowe dla przygotowania Wielkiej Brytanii do wojny.

Poglądy kolonialne i głód w Bengalu

Churchill jest postacią kontrowersyjną w kontekście kolonializmu. Jego imperialistyczne poglądy oraz rola jego rządu w czasie głodu w Bengalu w 1943 roku budzą pytania o jego politykę i majątek ludzki. Te wydarzenia rzucają cień na jego dziedzictwo i wymagają krytycznej analizy.

Strategia nalotów dywanowych

Pod koniec II wojny światowej Churchill popierał strategię nalotów dywanowych na niemieckie miasta, w tym kontrowersyjne bombardowanie Drezna w lutym 1945 roku. Decyzje te miały ogromne konsekwencje i do dziś budzą dyskusje dotyczące etyki działań wojennych.

Zdrowie i późne lata

Udar mózgu

W trakcie swojej drugiej kadencji jako Premier w 1953 roku, Winston Churchill przeszedł poważny udar mózgu. Stan ten był trzymany w tajemnicy przed opinią publiczną i parlamentem, co świadczy o złożoności jego sytuacji zdrowotnej w późniejszych latach i determinacji w kontynuowaniu pracy.

Rezygnacja ze stanowiska Premiera

Ze względu na pogarszający się stan zdrowia i wiek (80 lat), Churchill zrezygnował z urzędu Premiera w kwietniu 1955 roku. Był to naturalny koniec jego długiej i intensywnej kariery politycznej, ale nadal aktywnie działał w parlamencie.

Honorowe Obywatelstwo USA

Pod koniec życia, w 1963 roku, Kongres Stanów Zjednoczonych nadał mu tytuł Honorowego Obywatela USA. Było to bezprecedensowe gest uznania dla jego zasług i roli, jaką odegrał w historii obu narodów, szczególnie podczas II wojny światowej.

Ciekawostki i szerszy kontekst

„Ojciec Izby” (Father of the House)

Churchill posiadał unikalny status „Father of the House” w latach 1959–1964. Jest to tytuł przysługujący posłowi o najdłuższym nieprzerwanym stażu w parlamencie, co świadczy o jego długoletniej służbie publicznej i unikalnej pozycji w brytyjskim życiu politycznym.

Mistrzostwo oratorskie

Słynął z niezwykłego talentu krasomówczego. Jego wojenne przemówienia, takie jak „Będziemy walczyć na plażach” czy „Krew, znój, łzy i pot” (Have nothing to offer but blood, tears and sweat), uznawane są za jedne z najważniejszych tekstów retorycznych w historii. Wypowiedział słynne słowa „This is not the end. It is not even the beginning of the end. But it is, perhaps, the end of the beginning.”, które stały się symbolem determinacji i niezłomności w obliczu przeciwności.

Wyniki wyborów powszechnych w 1945 roku

Mimo że Winston Churchill jest kojarzony z sukcesem wojennym i zwycięstwem nad Hitlerem, w lipcu 1945 roku, tuż po zwycięstwie w Europie, jego Partia Konserwatywna poniosła druzgocącą klęskę w wyborach powszechnych, co doprowadziło do objęcia władzy przez Clement Attlee i Partię Pracy. Był to zaskakujący zwrot wydarzeń, pokazujący, że naród w czasie pokoju oczekiwał zmian społecznych i gospodarczych, a nie kontynuacji wojennej retoryki.

Kluczowe etapy kariery politycznej

Kariera polityczna Winstona Churchilla była pełna zwrotów akcji i znaczących ról:

• 1900: Rozpoczęcie kariery jako Konserwatysta.
• 1904: Przejście do Partii Liberalnej.
• 1910–1911: Pełnienie funkcji Home Secretary.
• 1924: Powrót do Partii Konserwatywnej.
• 1924–1929: Funkcja Kanclerza Skarbu.
• 1940–1945: Pierwsza kadencja jako Premier Wielkiej Brytanii.
• 1951–1955: Druga kadencja jako Premier Wielkiej Brytanii.

Nagrody i wyróżnienia

Choć jego kariera wojskowa i polityczna była pełna wyzwań, Churchill doczekał się znaczących wyróżnień:

• 1953: Literacka Nagroda Nobla za „mistrzostwo opisu historycznego i biograficznego oraz za błyskotliwe oratorstwo w obronie wzniosłych wartości ludzkich”.
• 1963: Tytuł Honorowego Obywatela USA nadany przez Kongres Stanów Zjednoczonych.

Warto wiedzieć: Winston Churchill był nie tylko wybitnym politykiem i pisarzem, ale także utalentowanym malarzem amatorem, tworzącym ponad 500 obrazów, które stanowiły dla niego formę walki z depresją i odskocznię od politycznych burz.

Kontekst historyczny

W 1941 roku, jeszcze przed oficjalnym przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny, Churchill podpisał z Franklinem D. Rooseveltem Kartę Atlantycką, definiującą cele aliantów. W tym samym roku, w grudniu, Japonia zaatakowała Pearl Harbor, co doprowadziło do przystąpienia USA do II wojny światowej, wzmacniając pozycję aliantów i zmieniając globalny układ sił.

Warto wiedzieć: W lipcu 1945 roku, tuż po zwycięstwie w Europie, Winston Churchill i jego partia ponieśli druzgocącą klęskę w wyborach powszechnych, co doprowadziło do władzy Partię Pracy pod wodzą Clementa Attlee.

Podsumowując, Sir Winston Churchill jawi się jako postać o niezmierzonej złożoności – mąż stanu, który odegrał kluczową rolę w ocaleniu Europy przed totalitaryzmem, ale także człowiek z własnymi słabościami i kontrowersyjnymi decyzjami. Jego dziedzictwo, obejmujące literacką Nagrodę Nobla, niezapomniane przemówienia i polityczną determinację, nadal inspiruje i budzi dyskusje, czyniąc go jedną z najbardziej wpływowych postaci XX wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill